Analyse: Nationale schoonmaakdag legde twee waarheden bloot die Aruba niet langer kan negeren

Door Tito Laclé

De nationale schoonmaakcampagne van de regering van Aruba zaterdag jl. heeft iets bereikt wat veel publieke initiatieven niet voor elkaar krijgen: zij bracht een heel land in beweging. Duizenden Arubanen gingen zaterdag aan de slag om hun huis, erf en buurt schoon te maken. Uiteindelijk werd meer dan 211 ton afval ingezameld. Dat is zonder twijfel een succes.

Maar op hetzelfde moment dat de campagne liet zien hoeveel betrokkenheid er onder de bevolking bestaat, legde zij ook twee grote problemen bloot: Aruba kampt met een ernstig afvalprobleem en de voorbereiding op een massale opkomst bleek onvoldoende.

Toeval of niet, de campagne werd aangekondigd in dezelfde week waarin Noticiacla een analyse publiceerde over de toenemende vervuiling op het eiland. Daarmee werd duidelijk dat het onderwerp al hoog op de publieke agenda stond. De regering reageerde met actie en dat verdient erkenning. Kritiek betekent niet dat goede bedoelingen niet worden gewaardeerd. Integendeel: goede bedoelingen verdienen ook een goede uitvoering.

En daar begint de echte discussie.

Volgens verschillende bronnen leefde het idee voor deze campagne al geruime tijd binnen het AVP-FUTURO-kabinet. Dat is begrijpelijk, omdat premier Mike Eman tijdens zijn bezoeken aan wijken en bewoners zelf zag hoeveel afval zich op verschillende plaatsen had opgehoopt. Maar een probleem signaleren en een nationale operatie voorbereiden om dat probleem aan te pakken, zijn twee totaal verschillende zaken.

Wat er zaterdag gebeurde, maakte dat pijnlijk duidelijk.

De regering slaagde erin duizenden mensen in beweging te krijgen. Waar zij kennelijk minder rekening mee hield, was dat die duizenden mensen ook daadwerkelijk zouden komen. Juist het succes van de campagne werd daarmee haar grootste logistieke uitdaging.

Op verschillende inzamelpunten zaten de containers veel sneller vol dan verwacht. Op meerdere locaties ontstonden lange rijen voertuigen. Bij de Aruba Ports Authority stonden zelfs na sluitingstijd nog tientallen mensen te wachten. Toen sommigen te horen kregen dat zij hun afval mogelijk niet meer konden lossen, liep de frustratie begrijpelijkerwijs op.

En eerlijk gezegd is dat niet moeilijk te begrijpen.

Stel u voor dat u de hele ochtend uw erf heeft opgeruimd, een pick-up of aanhanger heeft gehuurd, alles heeft ingeladen en vervolgens uren in de rij staat, om uiteindelijk te horen dat er misschien geen capaciteit meer is om uw afval in ontvangst te nemen. Iedereen zou teleurgesteld zijn. Gelukkig escaleerde de situatie niet, maar zij maakte wel duidelijk dat de logistieke voorbereiding niet was ingericht op een scenario waarin de opkomst groter zou zijn dan verwacht.

En juist daarin ligt misschien wel de belangrijkste les.

Wie een nationale actie organiseert, moet zich niet alleen voorbereiden op een gemiddelde opkomst, maar ook op een overweldigend succes. Een vraag die ik organisatoren altijd stel is:

"Bent u voorbereid als de publieke respons veel groter blijkt te zijn dan verwacht?"

In dit geval vind ik het opmerkelijk dat de regering verrast leek door de grote belangstelling. Aruba is niet in één dag vervuild geraakt. Het afvalprobleem is al jaren zichtbaar. Bovendien lieten de wekelijkse grofvuilacties in de wijken al zien dat de behoefte groot was. Die informatie was dus beschikbaar.

Dat betekent overigens niet dat de campagne is mislukt.

De campagne heeft bewezen dat de Arubaanse bevolking bereid is haar steentje bij te dragen wanneer zij daarvoor de kans krijgt. Dat is misschien wel het meest positieve resultaat van de dag. Maar tegelijk bevestigde de actie ook dat het afvalprobleem aanzienlijk groter is dan velen, mogelijk ook de regering, hadden ingeschat.

En dat brengt mij bij de volgende vraag.

Is één nationale schoonmaakdag voldoende?

Waarschijnlijk niet.

Wanneer op één dag meer dan 211 ton afval wordt ingezameld, is dat niet alleen een logistiek succes. Het is ook een duidelijke aanwijzing dat zich gedurende lange tijd een enorme hoeveelheid afval heeft opgehoopt.

Dat betekent dat de oplossing niet kan bestaan uit slechts één jaarlijkse schoonmaakactie.

Zoals ik eerder heb aangegeven, zit mijn kritiek niet in het organiseren van een landelijke opruimdag. Mijn kritiek is dat deze actie niet direct is gepresenteerd als het begin van een structurele aanpak. Afval ontstaat immers iedere dag. Ja, er is zaterdag meer dan 200 ton ingezameld, maar binnen enkele weken – of misschien zelfs dagen – zal er opnieuw veel afval zijn bijgekomen.

Juist de enorme publiciteit rond deze campagne had kunnen worden benut om het begin van een structureel afvalbeleid aan te kondigen, in plaats van een eenmalige actie.

Aruba heeft behoefte aan betere mogelijkheden om het hele jaar door afval af te voeren, meer voorlichting, strengere handhaving tegen illegale dumpingen en een systeem waarbij inwoners niet hoeven te wachten op een nationale actie om hun eigen terrein op te ruimen.

Uiteindelijk heeft deze campagne twee belangrijke dingen bewezen.

Zij heeft laten zien dat Aruba beschikt over een bevolking die bereid is samen te werken.

Maar zij heeft ook laten zien dat het afvalprobleem op Aruba veel groter is dan velen hadden gedacht.

Als de regering de lessen uit deze eerste editie gebruikt om de volgende campagne te verbeteren – met meer inzamelpunten, meer containers, meer transportcapaciteit en een logistieke planning die is voorbereid op recorddeelname – dan kan de volgende editie niet alleen een maatschappelijk succes worden, maar ook een organisatorisch succes.

Misschien is dat uiteindelijk wel de grootste winst van deze eerste ervaring: niet de 211 ton afval die is ingezameld, maar de lessen die kunnen voorkomen dat dezelfde problemen zich in de toekomst opnieuw voordoen.

C'est la vie.