Scirbi pa Tito Laclé
Aruba ta invertiendo centenares di miyon di florin pa haci su aeropuerto mas grandi, mas eficiente y prepara pa un futuro cu mas conectividad y mas movimiento di pasahero. Hopi great toch? Nos por compara nos aeropuerto asina cu cualkier aeropuerto internacional. Pero nos ta lubida algo, atrobe!
Mientras Reina Beatrix International Airport ta aumentando su capacidad, un pregunta mucho mas grandi ta birando inevitable: Aruba mes ta aumentando su capacidad na e mesun ritmo? Y atrobe, laga mi splica, pa bo compronde unda mi kier bay cu e ponencia aki.
E pregunta no ta simplemente si aeropuerto por procesa mas avion of mas maleta. No, no. E pregunta ta si nos camindanan, sistema di awa y electricidad, tratamento di awa sushi, maneho di desperdicio, transporte publico, vivienda y infrastructura social POR carga e consecuencia di mas actividad economico y potencialmente mas bishitante.
Y aki precisamente ta unda un posible contradiccion ta cuminsa aparece. Bo ta compronde awor unda mi ta bayendo cu esaki?
AEROPUERTO TA ACELERA
Gateway 2030 ta uno di e proyectonan di infrastructura mas grandi actualmente na Aruba, cu un inversion di mas cu Afl. 500 miyon. Fase 1A ya a entrega un check-in hall nobo pa pasaheronan pa Merca y un sistema di maleta cu por procesa te 2.000 maleta pa ora. Fase 1B ta agrega tres gate nobo cu boarding bridge, tres bus gate adicional y mas espacio pa pasahero. Despues ta sigui Fase 2, cu lo centralisa seguridad, amplia check-in y modernisa otro partinan importante di terminal.
Na 2025, aeropuerto a procesa mas cu 3,4 miyon movimiento di pasahero, un record nobo. Na 2024 ya tabatin 3,2 miyon movimiento y capacidad di asiento tabata creciendo fuertemente. Tur esaki ta sona magnifico y super, pa no lubida: bunita y impresionante.
Pero un distincion ta importante si! E cifranan aki ta movimiento total di pasahero DEN aeropuerto, y NO e cantidad di turista unico cu ta DRENTA Aruba. Un aeropuerto mas grandi tampoco automaticamente ta nifica cu Aruba lo dobla cantidad di turista. No. E por tambe ta necesario pa elimina e congestion actual, maneha peak hours mihor y crea mas eficiencia. Aworaki tin momentonan cu aeropuerto tin problema riba cierto ora di dia y cierto camindanan specifico, causando filanan largo e incomodo.
Sinembargo, e capacidad nobo ta crea e posibilidad pa mas trafico aereo. Y si e posibilidad ey eventualmente wordo usa plenamente, e presion no ta keda solamente dentro di aeropuerto.
STRATEGIA DI TURISMO TA BISA ALGO OTRO
Interesantemente, Aruba Tourism Authority ta siguiendo cu un direccion cu, riba papel, no ta trata di simplemente aumenta e volumen di turista. A.T.A. a declara cu su strategia ta pa netamente enfoca riba stabilisa e cantidad di bishitante y reemplasa e volumen cu bishitante di mas balor: turista cu ta keda mas largo, gasta mas y ta contribui mas na economia sin necesariamente aumenta e presion fisico riba e isla. Esaki ta fundamental!
Si Gateway 2030 ta principalmente pa procesa e volumen actual mihor, absorba peaknan y mehora conectividad, e dos visionnan por perfectamente bay hunto. Lamentablemente, e no ta solamente esey.
Pasobra — y awor e ta bin — si e expansion di aeropuerto eventualmente bira un instrumento pa sigui agrega asiento, buelo y bishitante sin un limite cla, e visionnan ta cuminsa hala den direccion contrario. Un banda nan ta bisa: mas capacidad. E otro banda nan ta bisa: stabilisa volumen. E pregunta ta cua di e dos finalmente lo dicta e crecemento di Aruba.
ENERGIA: AKI TIN MOVIMIENTO CONCRETO
Riba energia, nos por mira caba cu algun preparacion ta andando. Un poco laat, pero e ta sosodiendo por lo menos.
Na augustus 2026, WEB a pone dos motor nobo di RECIP-3 den operacion, pa asina aumenta e capacidad firme di produccion di aproximadamente 194 MW pa 230 MW. Gobierno ta presenta esaki como un paso pa atende demanda creciente y fortalece e seguridad energetico.
Aeropuerto mes a firma un acuerdo cu Utilities Aruba, WEB, Elmar y AWSS pa analiza su propio demanda creciente di energia y posibilidadnan sostenibel pa expansion di capacidad.
Esaki ta mustra cu, por lo menos den energia, e conexion entre crecemento di aeropuerto y infrastructura nacional ta wordo reconoci.
Pero un MOU y mas capacidad di generacion no ta automaticamente resolve tur problema di red, distribucion y demanda futuro.
AWA SUSHI TA E ADVERTENCIA MAS CLA
E situacion di tratamento di awa sushi ta mustra exactamente kico por pasa ora crecemento economico core mas lihe cu infrastructura. Y nos tin suficiente ehempel pa demonstra esaki!
Gobierno mes a reconoce anteriormente cu plantanan RWZI tabata funcionando riba nan capacidad, y cu crecemento acelera di turismo, hotel y condominium a contribui directamente na e problema. Bo ta corda?
AWSS actualmente ta trahando riba un plan tecnico pa drecha e sistema, mientras cu Gobierno ta bisa cu kier pone e sector di wastewater riba un base mas structural y sostenibel.
Pero e les ta importante: Aruba ya tin un ehempel concreto di un sistema di infrastructura cu NO a crece mes lihe cu turismo. Esaki ta EXACTAMENTE e riesgo cu Aruba no por ripiti.
Pero awa sushi no ta e unico sistema cu ta manda señal di alarma.
Den Parti 2 nos ta wak con desperdicio, trafico y e falta di un plan maestro sincronisa por bira e verdadero cuenta di Gateway 2030. Pasobra e peliger no ta cu un solo sistema ta falla. E peliger ta cu varios sistema yega na nan limite na mesun momento.