Analisis: Pakico Aruba no por logra e disciplina di Singapore?

Analisis: Pakico Aruba no por logra e disciplina di Singapore?

Posted on 7/13/2026, 10:10 AM AST | Updated on 7/13/2026, 10:11 AM AST

Scirbi pa Tito Laclé

Unda cu un hende core awendia na Aruba, tin un mesun problema cu ta birando mas evidente: Sushi. No e delicatesse’, No.. Laga mi usa e palabra nobo cu e gobierno a label sushi awor, esta ‘desperdicio’.  Riba caya, den parkeerterrein, na beach, den mondi y asta den bario, sushi ta birando parti di nos paisahe. Durante hopi aña, gobierno, DOW y diferente organizacion a y ta lansa campaña di limpieza, ta pone bari tur rond y ta pidi pueblo pa mantene Aruba limpi. Sinembargo, poco ta cambia. E pregunta e ora ta legitimo: Pakico un isla manera Singapore (cu ta 4 biaha mas grandi cu Aruba) si a logra bira un di e luganan mas limpi y disciplina den mundo, mientras Aruba ta sigui lucha cu e mesun problema?

E contesta no ta cu Singapore tin mas bari, of mas campaña. E secreto ta den un combinacion di ley cu ta wordo cumpli cune tur dia, y cu tin un gobierno cu no ta haci excepcion y un pueblo cu sa cu regla ta pa TUR hende.

Na Singapore, si un hende tira sushi riba caya, e sa cu e tin un gran posibilidad di haya un multa. Y mas importante ainda, e sa cu e multa LO wordo cobra. No tin "laga pasa", no tin "conoce un hende" y no tin "otro biaha". Regla ta regla.

Na Aruba, e realidad hopi biaha ta otro. Tin ley pa proteha nos medio ambiente y mantene Aruba limpi, pero hopi biaha nan no ta wordo sigui di manera consistente. Ora hende mira cu otro ta tira sushi y nada no pasa, nan mes ta cuminza pensa cu tampoco tin nada malo si nan haci mescos. Poco poco, e mal costumber ta bira algo cu hende ta considera como ‘normal’.

Educacion tambe ta hunga un rol importante. Ban bek pa Singapore. Na Singapore, disciplina ta cuminsa na cas y na scol. Muchanan ta siña for di chikito cu nan tin un responsabilidad pa cuida e luga caminda nan ta biba. Pero e les no ta para den palabra so. E ta wordo sosteni pa regla y ley cla y pa consecuencia ora un hende no sigui nan.

Na Aruba tambe nos scolnan ta siña muchanan pa no tira sushi. Pero si un mucha sali for di scol y e ta mira un adulto tira boter, saco of paki riba caya sin cu nada no pasa, e mensahe di e scol ta perde hopi di su forza.

Tin un otro diferencia grandi tambe. Na Singapore, hende no ta tende cu un otro ta destrui espacio publico sin bisa nada. E presion social ta grandi. Na Aruba, hopi biaha nos ta prefera mira otro banda pa evita discusion. Como resultado, e comportamento malo ta sigui sin cu hende ta coregi otro.

Esaki no kiermen cu Aruba mester copia tur cos di Singapore. Nan cultura, nan sistema politico y nan ley ta diferente. Pero tin lesnan importante cu nos por siña. Regla mester ta cla, mester ta mescos pa TUR hende y, mas importante, mester wordo cumpli cu ne TUR dia.

Tecnologia por yuda tambe. Mas camara di vigilancia, mas inspector y un sistema efectivo pa controla infraccionnan por aumenta e posibilidad cu un persona cu no sigui regla, lo wordo responsabilisa pe. Ora hende sa cu tin un bon posibilidad pa cu por pidi nan pa cuenta, hopi biaha nan comportamento ta cambia.

Pero na final di dia, e solucion no ta solamente den man di gobierno. Un isla limpi no ta depende di un ministerio, un director of un campaña anual. E ta depende di un pueblo cu ta orguyoso di e isla caminda e ta biba. Si nos mes no ta respeta nos cas, ningun ley lo por haci e trabao completo.

Aruba por bira un isla mucho mas limpi y mas disciplina. Nos no tin falta di capacidad; nos tin falta di determinacion. Te ora nos laga e cultura di "laga pasa" atras y nos acepta cu regla ta pa tur hende, nos lo sigui haya sushi riba caya y nos lo sigui puntra pakico otro pais si por, pero nos no por. E cambio no ta cuminsa na Parlamento. E ta cuminsa cu cada uno di nos. C’est La Vie!