Scirbi pa Tito Laclé
Maneha bou influencia di alcohol ya no ta un problema di “incidentenan” na Aruba. Esaki ya ta un fayo structural y cronico—y Carnaval e aña aki a mustra esaki un biaha mas, cla y sin excusa. E cantidad di detencion, a pone mi pensa ,pa atende cu e asunto aki asinaki, en vez di djis ‘publica’ e relato. Algo mas mester wordo haci! Y atrobe, manera mi otro analisisnan, e berdad amargo, ta duro y real.
Durante controlnan di polis recien relaciona cu eventonan di Carnaval, detencionan relaciona cu alcohol a supera tur otro infraccion di trafico cu gran diferencia. No exceso di velocidad. No maneho imprudente. No falta documentacion. Maneha bou influencia a domina e estadisticanan. Y cu un margen amplio. Esaki mester alarma tur hende!!.
Pasobra laga nos ta honesto: Esaki no ta tocante hende cu “a comete un error un biaha”. Esaki ta tocante un patronchi di conducta, ripiti aña tras aña, evento tras evento, apesar di campañanan, advertencianan, controlnan di caminda y tragedianan cu nos tur ta corda.
Ta basta loke nos ta haciendo awor? Parcemi cu no
Aworaki, e contesta ta conoci di loke nos ta haci ora cu un chauffeur wordo gara burachi:
– e auto ta wordo confisca
– e conductor ta pasa un anochi den prizon
– tin papeleo
– y bida ta sigui
Pero e pregunta incomodo cu nos mester haci ta esaki: Esaki ta cambia conducta di hende di berdad? Si e mesun problema ta bolbe cu e mesun magnitud, e contesta ta obvio cu e ta un NO.
Pa hopi infractor, un anochi den prizon ta un simplemente un molester, no un consecuencia. E auto ta wordo recupera. E multa ta wordo paga. Y despues di algun siman of luna, e mesun conducta ta bolbe. E sistema ta castiga e momento, pero no ta kibra e ciclo.
MANEHA BOU INFLUENCIA NO TA UN “PROBLEMA DI CARNAVAL”
Carnaval simplemente ta revela loke ya nos sa cu ta existi. Maneha bou influencia ta pasa fin di siman, despues di dia di pago, durante fiesta y despues di anochinan normal. Carnaval ta solamente concentra esaki—y ta hacie (mas) visibel. Esey kiermen cu e solucion no por ta pa temporada, simbolico of limita solamente na enforsa ley.
Con hende ta siña realmente?
Si nos acepta cu esaki ta un problema cronico, e ora e contesta tambe mester ta structural y sosteni. Esaki kiermen pasa mas leu di solamente e pensamento di “cera y laga bay atrobe”.
Algun medidanan duro, pero necesario, mester drenta seriamente den e conversacion:
– Programa obligatorio di educacion riba alcohol pa e infractor, no un charla opcional
– Castigo mas fuerte pa un ripiticion di incidente cu ta aumenta fuerte, no lentamente
– Suspension mas largo di rijbewijs, liga na prueba di cambio di conducta
– Sistema di lock automatico di yabi di auto ora cu tin di alcohol envolvi pa conductor cu ta ripiti e ofensa di bebe bou di influencia
– Raportahe publico cla di resultado di e detencion, no un simpel declaracion vago
Mas importante: E consecuencia mester ta inevitabel y educativo, no solamente punitivo. Nos mester compronde cu esaki ta tocante seguridad publico, no simpatia
Cada conductor bou influencia no solamente ta risca su propio bida—No. E ta hunga cu bida di pasahero, peatonnan, famianan y hende inocente cu no a haci nada malo.
Nos no por sigui acepta esaki como “parti di cultura” of “algo cu ta pasa solamente durante fiesta”. E mentalidad ey ta costa bida.
Aruba ta un isla chikito. Nos camindanan ta comparti. Nos comunidad ta cerca. Ora maneho bou influencia ta persisti na e nivel aki, no ta un fayo priva—e ta un fayo colectivo.
E PREGUNTA REAL
Policia ta haci su trabou aplicando e ley. Pero enforsa solamente no por soluciona un conducta cu ta rehusa di cambia.
Asina, e pregunta real no ta si maneha bou influencia ta un problema serio.
E numbernan ya a contesta esaki.
E pregunta real ta: Cuanto detencion mas mester, cuanto accidente mas, cuanto entierro mas nos mester, prome cu nos admiti cu loke nos ta haci simplemente no ta basta?