Awa di laman Caribe ta 1,07 grado mas cayente, yerba di laman grandi ta tuma control

Awa di laman Caribe ta 1,07 grado mas cayente, yerba di laman grandi ta tuma control

Posted on 12/10/2025, 9:47 AM AST | Updated on 12/10/2025, 11:24 AM AST

ORANJESTAD - Awa di laman rond di islanan Caribe caminda rifnan di coral ta encontra, ta a subi na promedio di 1,07 grado Celsius desde 1985, mientras yerbanan di laman grandi ta tuma control hopi duro y un desbalans grandi di   laman den 2022 a debilita mas e recuperacion natural di e rifnan. Esaki ta sali den un raport nobo “Status and Trends of Caribbean Coral Reefs: 1970–2024” di Global Coral Reef Monitoring Network, cu ta haya sosten di organisacionnan di Naciones Uni. Temperatura di awa di laman ta subi cu un velocidad di 0,27 grado pa decada. Esaki tin relacion cu ola di calor den laman cada bez mas frecuente y mas duro, cu ta causa decoloracion masivo di coral. Den e ultiminan decadanan tabatin hopi oleada grandi di decoloracion, incluyendo den 1998, 2005 y den 2023 y 2024 atrobe. Impacto di e ultimo periodo provavelmente ta palabra subestima ainda, pasobra medicionnan di 2024 no ta completo.

YERBA DI LAMAN GRANDI

Cobertura di yerba di laman grandi riba e rifnan a subi cu 84,8 por ciento desde 1980. E crecemento fuerte aki tin relacion directo cu desaparece di animanan limpiador manera pargay y erizo di laman, y tambe cu calidad di awa cu ta empeora door di nutriente, awa sucio y contaminacion for di tera. Yerbanan grandi ta competi cu coral pa espacio y lus, haciendo cu coral hoben tin cada bez mas dificil pa bira fuerte. Un otro golpi pa e ecosistema a yega den 2022, ora populacionnan  laman Diadema antillarum a kibra masivo atrobe. E especie aki tabata uno di e limpiadornan natural mas importante di alga den rifnan Caribbean. Cu falta di nan, presion di yerba grandi riba coral a subi hopi, causando descaida acelera di estructura di rifnan.

ESPECIE INVASIVO

Ademas di cambio climatico y sobrecrecemento di yerba di laman, e raport ta adverti pa influencia creciente di especie invasivo. Rifnan di coral ta sufri casi 20 aña for di presencia di pisca lionfish (koraalduivel). Den e ultiminan aña tambe a sali hopi koraal suave invasivo, cu ta crece rapido, tapa e coral duru y cambia e composicion natural di rifnan.

RECOMENDACIONNAN

Investigadornan ta pidi cu:

Proteccion di rifnan ta bira parti di plan nacional di clima y biodiversidad

Fuente di contaminacion local wordo combati

Presion di pesca wordo limita

Area marino proteha wordo maneha mihor

Tambe ta pidi pa:

Monitoreo riba largo plazo wordo fortalesa

Restauracion di coral ta amplia mas grandi

Populacion di erizo di laman ta wordo restablece

Reproduccion natural di coral ta wordo stimula

CARMABI

Organisacion di naturaleza Carmabi tin criticanan tocante e raport Caribe di GCRMN. Segun nan, resultado di e modelo no ta cuadra bon cu medicion real riba Corsou, manera na tamanio di rifnan. Carmabi ta bisa cu nan a manda e preocupacionnan aki hopi bez na esnan cu a traha e raport, pero no a wordo cambia.