ORANJESTAD - Awa di laman rond di islanan Caribe caminda rifnan di coral ta encontra, ta a subi na promedio di 1,07 grado Celsius desde 1985, mientras yerbanan di laman grandi ta tuma control hopi duro y un desbalans grandi di laman den 2022 a debilita mas e recuperacion natural di e rifnan. Esaki ta sali den un raport nobo “Status and Trends of Caribbean Coral Reefs: 1970–2024” di Global Coral Reef Monitoring Network, cu ta haya sosten di organisacionnan di Naciones Uni. Temperatura di awa di laman ta subi cu un velocidad di 0,27 grado pa decada. Esaki tin relacion cu ola di calor den laman cada bez mas frecuente y mas duro, cu ta causa decoloracion masivo di coral. Den e ultiminan decadanan tabatin hopi oleada grandi di decoloracion, incluyendo den 1998, 2005 y den 2023 y 2024 atrobe. Impacto di e ultimo periodo provavelmente ta palabra subestima ainda, pasobra medicionnan di 2024 no ta completo.
YERBA DI LAMAN GRANDI
Cobertura di yerba di laman grandi riba e rifnan a subi cu 84,8 por ciento desde 1980. E crecemento fuerte aki tin relacion directo cu desaparece di animanan limpiador manera pargay y erizo di laman, y tambe cu calidad di awa cu ta empeora door di nutriente, awa sucio y contaminacion for di tera. Yerbanan grandi ta competi cu coral pa espacio y lus, haciendo cu coral hoben tin cada bez mas dificil pa bira fuerte. Un otro golpi pa e ecosistema a yega den 2022, ora populacionnan laman Diadema antillarum a kibra masivo atrobe. E especie aki tabata uno di e limpiadornan natural mas importante di alga den rifnan Caribbean. Cu falta di nan, presion di yerba grandi riba coral a subi hopi, causando descaida acelera di estructura di rifnan.
ESPECIE INVASIVO
Ademas di cambio climatico y sobrecrecemento di yerba di laman, e raport ta adverti pa influencia creciente di especie invasivo. Rifnan di coral ta sufri casi 20 aña for di presencia di pisca lionfish (koraalduivel). Den e ultiminan aña tambe a sali hopi koraal suave invasivo, cu ta crece rapido, tapa e coral duru y cambia e composicion natural di rifnan.
RECOMENDACIONNAN
Investigadornan ta pidi cu:
Proteccion di rifnan ta bira parti di plan nacional di clima y biodiversidad
Fuente di contaminacion local wordo combati
Presion di pesca wordo limita
Area marino proteha wordo maneha mihor
Tambe ta pidi pa:
Monitoreo riba largo plazo wordo fortalesa
Restauracion di coral ta amplia mas grandi
Populacion di erizo di laman ta wordo restablece
Reproduccion natural di coral ta wordo stimula
CARMABI
Organisacion di naturaleza Carmabi tin criticanan tocante e raport Caribe di GCRMN. Segun nan, resultado di e modelo no ta cuadra bon cu medicion real riba Corsou, manera na tamanio di rifnan. Carmabi ta bisa cu nan a manda e preocupacionnan aki hopi bez na esnan cu a traha e raport, pero no a wordo cambia.
DEN HAAG – Rond di tres shen studiante for di Caribe lo ricibi e aña aki mas apoyo pa nan estudio na Hulanda. Strategic Education Alliance (SEA) a desaroya programanan nobo pa esaki. SEA a traha un programa di preparacion pa e islanan ABC, hunto cu University of St. Martin. Isla Riba tabatin programanan parece rond di universidad na Aruba y Corsou. Ademas di esaki, SEA a crea un programa di salida hunto cu hogeschoolnan Hulandes pa studiante cu lo bai studia na Hulanda.
ORANJESTAD – Recientemente meymey di invitadonan y partnernan di sector di cuido di Aruba, di Colombia y e famia di Organo Ehecutivo AZV (OE AZV), Prome Minister Mike Eman, Minister Mervin Wyatt-Ras y director di OE AZV Edwin Jacobs a desvela e logo cu durante 2026, OE AZV lo uza relaciona cu 25 aña di existencia di nos seguro AZV.
ORANJESTAD – Un grupo di prensa local a keda invita diabierna ultimo, pa e evento titula ‘The First Table at Gaia’, cu ta duna e grupo selecta di prensa, un prome bista di e restaurant mas nobo di Aruba, Gaia House of Grill, situa den e hotel mas nobo di Aruba, JOIA Aruba by Iberostar. E gerente di mercadeo di JOIA Aruba Rudolfo Dirkz a splica en corto, con a bay cu e anochi special aki.
ORANJESTAD - Famianan di un mama di suburbio cu tin cinco yiu a publica un comunicado despues di cuater dia despues cu nan a haña su kurpa morto den un cuarto di hotel na Aruba, despues cu su esposo a salta for di e dak pa su morto. Noticiacla a compronde tambe cu e curpanan ta na Aruba ainda, debi na un situacion logistico. Un scanner cu mester trata e curpanan prome cu pone nan riba avion bek pa Merca, ta defecto, y tanten cu esaki no sosode, e curpanan no por bandona Aruba. Mientrastanto e comunicado cortico di e famia ta bisa:” Cristina (e señora cu a wordo haya morto den e camber), tabata mama di cinco, abuela, yiu, ruman, tia y un miembro valioso di su famia y comunidad”. “Lo recorda su dedicacion pa su ser querido y e influencia positivo cu e la tene riba tur hende rondo dje” .
ORANJESTAD – “ Kisas bo no ta di acuerdo cu mi. Kisas bo ta pensa cu mi a perde rumbo di mi bida como Sacerdote of kisas mas cos tin den bo cabez! Ora bo ta pensa esey, ta esaki mi por bisa bo pa awor!” tabata reaccion di pastoor Jairo Maduro, riba critica entre otro riba e echo cu e ta fungiendo awor tambe como ‘prins’ di Carnaval 72. “ Siendo un Sacerdote pa 21 aña caba y hopi feliz di mi vocashon, mi ta sinti cu mi mester ta den pueblo den su celebrashonan y tambe den su luchanan y dolornan” e ta sigui bisa. “Mi ta gradici Dios cu mi por haci esaki tambe! Pasobra realmente ta hopi cos mi sa haci y algun di nan ta tras di cortina! Ta den pueblo kiermen, duna e mihor dibo y sa kiko ta biba den cada curazon.Mi curpa a bisti diferente bistir of trahe, pero e bisti cu ta marca mi funshon ta un Sotana preto cual tambe tin biaha no ta ser aprecia, pero cu ta laga tur hende sa cu mi ta un homber di Dios, manifestando cercania, compashon y alegria tur momento”. Segun Maduro, e no ta un mundano, pero ainda e ta bibando den e mundo aki y sintiendo juzgamento y amor na mes tempo, pero cu e no tin problema cu esey. “ Den e dianan aki lo bo mira mi den ambiente di musica, alegria, pero mi kier bisabo cu tambe mi ta cana den gang di Hospital, mi ta bishita Hospice y casnan di grandinan tin biaha den oranan di marduga pa tene man di esnan cu ta saliendo di e bida aki y pa duna consuelo pa esnan cu ta keda! Tur dia mi ta para tras di un mesa grandi pa celebra Hesus bibo den Eucaristia cual ta mi mayor forza! Mi no a perde rumbo simpelmente mi ta gusta ta den pueblo di hopi forma!”
