ORANJESTAD — Mientras discusion rond di situacion financiero di AZV y Horacio Oduber Hospital ta concentra hopi biaha riba cuido pa persona indocumenta, tin un otro factor cu merece atencion serio: inmigracion di personanan di edad avansa cu ta establece nan residencia na Aruba y, despues di cumpli cu condicionnan legal, por drenta den sistema general di AZV aunke nan nunca a contribui na e sistema durante nan añanan productivo. Investigacion di Noticiacla ta mustra cu e preocupacion aki no ta solamente teorico. Den su propio jaarverslag 2024, UO AZV ta menciona explicitamente inmigracion como un factor cu mester wordo sigui hopi di cerca, cu relacion na su impacto riba gastonan di cuido. Den e mesun documento, AZV ta adverti cu envejecimento di poblacion ta trece aumento di gastonan medico y mas presion riba sistema di cuido.
CON E SISTEMA TA FUNCIONA
E punto importante ta con sistema ta funciona. Un persona di exterior cu kier establece na Aruba como pensionado of rentenier por solicita permiso di residencia. Segun DIMAS, un pensionado cu entrada garantisa mester tin por lo menos 55 aña y dispone, entre otro opcionnan, di pensioen garantisa of un entrada anual di por lo menos Afl. 50.000 proveniente di cierto tipo di lijfrente of inversion. Una biaha e persona ta registra na Censo, tin su residencia principal na Aruba y, si aplica, tin un permiso valido, e por cay bou di AZV. AZV mes ta confirma cu derecho na seguro ta conecta na residencia y inscripcion, no na cantidad di añanan cu un persona a contribui historicamente na fondo.
SOSTENIBILIDAD DI SISTEMA
Esaki ta crea un pregunta fundamental pa sostenibilidad di sistema: ta suficiente pa un persona drenta e sistema na edad halto, despues di apasa mayor parti di su bida productivo den otro pais, y inmediatamente haya acceso na e mesun pakete di cuido cu esun cu a contribui decenianan na Aruba? E pregunta mester wordo trata cu cuidou. No ta corecto pa bisa cu un pensionado di exterior “no ta paga nada”. Una biaha e ta asegurado y premieplichtig, e tin obligacion di contribui segun su entrada. Ademas, manera tur consumidor na Aruba, e ta contribui indirectamente via impuesto BAZV riba compra di producto y servicio. AZV mes ta splica cu BAZV ta un fuente di entrada pa fondo y cu hasta turista ta contribui na e manera ey. Pero tin un diferencia importante entre contribucion corriente y historia di contribucion.
Un residente local cu a traha 30 of 40 aña na Aruba a contribui durante e periodo completo caminda, statisticamente, su costo medico probablemente tabata relativamente abou. Un pensionado nobo por drenta e sistema precisamente na un edad cu riesgo di enfermedad cronico, hospitalisacion, medicacion permanente y otro tratamento caro ta aumenta. E sistema AZV, sinembargo, no ta un cuenta personal caminda cada asegurado ta retira solamente loke e la deposita. Ta un sistema colectivo di solidaridad: contribucion di henter comunidad ta financia cuido di esnan cu mester di dje. E tension ta bira mas relevante ainda cu cambio di prima introduci e aña aki.
Desde 1 di januari 2026, pensionadonan di 65 aña of mas ta paga 0% AZV riba e prome Afl. 30.000 di entrada. Solamente riba e parti di entrada cu ta pasa Afl. 30.000 ta conta 10,5%, cu un maximo di Afl. 5.775 pa aña. Den 2025 e maximo tabata Afl. 7.275. Por ehempel, segun informacion cu Noticiacla tin, un pensionado cu un entrada di Afl. 56.000 pa aña ta paga Afl. 2.730 na prima AZV durante 2026. Un pensionado cu entrada di Afl. 30.000 of menos, bou e regla actual, ta paga cero prima riba e entrada ey. Na mes momento, e beneficio di AZV ta inclui dokter di cas, specialista, hospital, medicacion riba lista positivo, hulpmiddel y, cu aprobacion, hasta tratamiento medico den exterior. E escala financiero ta grandi. AZV ta maneha alrededor di Afl. 440 miyon pa aña. Den 2024 solamente, opname y verpleging a costa Afl. 197,1 miyon, remedi y otro producto farmaceutico Afl. 57,7 miyon, cuido na IMSan Afl. 55 miyon y cuido medico den exterior Afl. 42,7 miyon. Y e poblacion asegura ta bira mas grandi den e gruponan di edad caminda cuido generalmente ta costa mas. Na fin di 2024, AZV tabatin 108.287 asegurado. Di nan, 20.689 tabatin 65 aña of mas, equivalente na aproximadamente 19% di tur asegurado. AZV mes ta conecta envejecimento directamente cu aumento di gastonan medico. E dato cu falta, sinembargo, ta precisamente esun cu ta crucial pa e debate.
Den informacion publico di AZV cu Noticiacla por a verifica, no tin un detaye cu ta mustra cuanto di e 20.689 aseguradonan di 65+ ta naci of a pasa nan bida laboral na exterior, cuanto a drenta Aruba despues di nan retiro, cuanto prima nan ta genera y cuanto cuido medico nan ta costa e sistema. Sin e informacion ey, no por conclui cu pensionadonan for di exterior ta causa un deficit particular ni por calcula nan impacto neto. Pero AZV mes ya a pone e dos palabra clave den su jaarverslag: inmigracion y vergrijzing. Esey ta haci e pregunta legitimo pa Gobierno y AZV: si Aruba ta promove of permiti residencia di pensionadonan y rentenier for di exterior, tin un analisis actuarial cu ta calcula nan eventual carga riba AZV? Y si tin, ta publica?
Tin tambe un otro pregunta: Un pensionado nobo di exterior mester paga un prima diferente durante su prome añanan na Aruba, tene seguro medico priva durante un periodo determinado, of paga un contribucion di entrada na sistema? Otro opcion por ta un modelo caminda pais di origen of seguro extranjero continua participa den costo di cuido, especialmente pa persona cu a acumula derechonan di pensioen y seguro ey durante decenianan. Esaki no ta un argumento contra pensionadonan stranhero ni contra inmigracion. Nan ta cumpra propiedad, paga impuesto, consumi producto y servicio y por contribui considerablemente na nos economia. E pregunta ta exclusivamente si e modelo financiero di AZV ta calcula e diferencia correctamente entre entrada economico cu un residente nobo ta trece y e riesgo medico adicional cu residencia na edad halto por trece.
Mientras Gobierno ta busca solucion pa finansas di cuido, e debate no por keda limita na indocumentadonan. E grupo ey por ta parti di e problema, pero AZV mes ta indica cu immigracion y envejecimento merece vigilancia. Si Aruba kier un AZV sostenible, e pregunta no mester ta solamente ken tin derecho na cuido, sino tambe con e sistema ta financia un derecho cu cada aña ta bira mas caro.