Scirbi pa Tito Laclé
Perde un paspoort of un rijbewijs ta parce un problema administrativo simpel te ora cu e pasa cu bo mes. E momento ey bo ta descubri con dependiente nos ta di dos documento chikito pa por sigui cu e bida normal. Y den e caso aki, si, mi ta papiando di experiencia propio.
Sin paspoort, bo libertad pa biaha ta keda limita inmediatamente. Sin rijbewijs, e situacion por ta hasta mas complica: bo tin auto, bo sa stuur, bo a pasa examen y bo tin derecho pa maneha, pero e documento fisico cu ta proba esey a desaparece. Y ta precisamente den e momento ey cu bo ta cuminsa conoce e sistema di berdad. Keremi!
PASPOORT: 10 DIA DI TRABOU
Ora un paspoort perde of wordo horta, ya no ta obligatorio pa bay Polis prome pa traha un proces-verbaal. E perdida mester wordo reporta na Servicio di Registro Civil y Poblacion, unda por solicita un paspoort nobo. Pero e reemplazo no ta instantaneo. Gobierno ta indica un periodo di aproximadamente 10 dia di trabou.
Dies dia por no zona dramatico, pero Aruba ta un isla. Si bo mester biaha urgentemente, bo por keda literalmente sin salida mientras bo ta warda e documento nobo. E pregunta ta: un sistema moderno no mester tin mas flexibilidad pa situacionnan urgente cu no ta necesariamente emergencia medico?
RIJBEWIJS: TRES PA CUATER SIMAN
Cu rijbewijs, e problema ta mas fuerte.
Un duplicado di prome perdida ta costa Afl. 100, di dos Afl. 200 y di tres Afl. 400. Pero e punto mas importante ta cu e reemplazo por tarda tres pa cuater siman. Durante e periodo ey, un persona por tin auto, seguro, keuringskaart y belasting completamente na orden. E por tin decenianan di experiencia tras di stuur. Pero sin e carchi fisico, e ta entra den un tipo di limbo. Y aki ta e parti mas interesante.
BO TIN RIJBEWIJS, PERO TOCH BO POR HAYA BOET
Ley ta haci un diferencia cla entre dos situacionnan. Un persona cu sí tin un rijbewijs valido, pero no tin e documento cu ne, no ta mescos cu un persona cu no dispone di un rijbewijs valido.
E diferencia ta hasta refleha den e sancion. Pa un persona cu tin rijbewijs pero no por mustra e, e multa indica Afl. 50. Pa un persona cu no tin un rijbewijs valido, e multa ta Afl. 550. tE diferencia ta fundamental.
Bo no ta un conductor sin licencia solamente pasobra bo a perde e carchi. Bo a pasa examen, bo licencia a existi y Gobierno sa cu bo ta autorisa pa core. Pero mientras bo ta warda tres pa cuater siman riba e duplicado, si Polis stop bo y bo no por presenta e documento, bo toch por haya boet. Y ta precisamente ey unda e sistema ta cuminsa bira dificil pa splica.
UN PROCES-VERBAAL TAMPOCO TA SOLUCION
Talbes bo lo pensa: “Mi ta raporta e perdida na Polis y e proces-verbaal lo proba cu mi tabatin rijbewijs.” Pero no, manera mi mes a bin experencia.
Un proces-verbaal ta solamente un registro oficial di Polis di un hecho of declaracion. E no ta reemplaza un rijbewijs y e no ta duna bo e derecho pa maneha durante e periodo cu bo ta warda un duplicado. Mas ainda, Gobierno actualmente ni ta menciona un proces-verbaal como rekisito pa solicita e duplicado.
E ora bo por tin prueba cu bo a perde e documento, Gobierno por verifica den sistema cu bo licencia ta valido, y ainda asina bo no tin un documento temporal cu ta proteha bo durante un control di trafico. Esey ta e contradiccion.
E “CASTIGO” POR BIRA DOBLE
Ademas di e costo pa reemplaza e rijbewijs, tin e riesgo di boet si bo mester core durante e periodo di espera. E resultado practico por ta: bo a paga pa duplicado y, si bo no por keda tres of cuater siman sin auto, bo ta corre riesgo di paga un sancion tambe. Na Aruba, unda hopi hende ta depende di auto pa trabou, cita, compra y famia, esey no ta un detaye chikito.
BO TA BIRA EXPERTO ORA E PASA CU BO
Te ora bo perde e documento, bo probablemente no sa nada di e procedimiento. Pero den algun ora bo ta sa tur cos: unda mester bay, cuanto e ta costa, cuanto e ta tarda, si tin excepcion, si un denuncia ta yuda, si tin un papel temporal, y kico ta pasa si Polis stop bo. Y e proceso ey ta revela e pregunta mas grandi: e sistema ta diseña rond e realidad di ciudadano, of rond e procedimiento administrativo?
NO TA BUSCA UN CAMINDA CORTICO
E punto di e analisis no ta pa busca excepcion of evita ley. NO!
Paspoort y rijbewijs ta un documento serio, y control mester ta fuerte. Pero si Gobierno por verifica digitalmente cu bo a pasa examen, cu bo rijbewijs ta valido y cu e no ta revoca, pakico no por existi un comprobante temporal oficialmente reconoci, digital of riba papel, te ora bo duplicado ta cla? No un proces-verbaal. No un recibo. Un documento temporal cu ley ta reconoce.
E SISTEMA MERECE MODERNISACION
Perde un documento ta siña bo un les: despues bo ta trata bo paspoort y rijbewijs cu mucho mas respet. Keremi! Pero un ciudadano no mester pasa door di e experiencia aki pa descubri cu tin un problema logistico den sistema. Digitalisacion, un documento temporal y procedimiento urgente mas cla por haci un diferencia enorme.
Seguridad y servicio no ta contrario di otro.
Un sistema moderno mester por controla identidad correctamente y, na mes momento, evita cu un ciudadano cu sí tin derecho legal pa maneha keda practicamente inmobilisa pa simannan solamente pasobra un carchi di plastic a perde.
Si Gobierno sa cu bo tin un rijbewijs valido, pakico bo mester scoge durante tres of cuater siman entre no core — of core y corre riesgo di un boet — solamente pasobra bo a perde e carchi fisico?