Analisis: Plan Tourism 3.0 tin bon rumbo, pero e plan mester cambia

Analisis: Plan Tourism 3.0 tin bon rumbo, pero e plan mester cambia

Posted on 10/7/2026, 3:57 PM AST | Updated on 10/7/2026, 3:59 PM AST

Scirbi pa Tito Laclé

Aruba tin necesidad di cambia su modelo turistico. Riba esaki casi tur actor importante ta di acuerdo. E pregunta ta si Tourism 3.0, den su forma actual, ta suficientemente realistico pa logra esaki sin crea problema nobo. Mi a traha un analisis. E ta largo si, pero mi no kier a partie den pida. Pues, sinta trankil, lesa, warda, tuma pausa, pero mi ta kere cu esnan cu ta interesa, lo les’e completo. Si nan (abo) ta di acuerdo, ta otro cos. 

Despues di analisa e draft di Aruba Strategic Tourism Implementation Plan 2026–2031, hunto cu e reaccion di AHATA, Camara di Comercio, Aruba Birdlife Conservation y otro actor den sector, conclusion ta cla:

Aruba no mester rechaza Tourism 3.0, pero tampoco adopta e plan den su forma actual. E direccion ta bon; parti importante di e implementacion, financiamiento y crecemento mester wordo revisa. E problema principal no ta e vision, sino e contradiccion entre e vision y algun di e medidanan proponi.

TURISMO NO POR WORDO MIDI SOLAMENTE NA CANTIDAD

Un di e cambionan mas importante den e plan ta e principio cu turismo no mester wordo evalua solamente segun cantidad di bishitante. Pa cada 1% di aumento den yegada, balor economico real genera pa turismo mester subi por lo menos 2%. Pues, menos turismo, pero e turista ey mester gasta mas. 

E plan kier aumenta gasto promedio di turista stay-over y conecta turismo mas directamente cu infrastructura, vivienda, naturaleza, educacion, mercado laboral y calidad di bida.

E cambio aki ta necesario. Y manera mi a bisa caba. Aruba no por celebra record di yegada mientras caminda, vivienda, awa, energia, beach y calidad di bida ta paga e prijs. Tin ideanan cu merece apoyo. Cuanto biaha ta mira  pista yen di avion, y djis pa broma politicamente cu tin hopi avion y hopi turista, mientras cu varios biaha avionan no por ni parkeer, pasobra ‘no tin suficiente espacio riba pista’. “Welcome to Aruba, but sorry, there is no spot for us at the gate”.. Y mi mes a experencia esey algun biaha.. dus.. 

TOURISM 3.0 TIN VARIOS ELEMENTO FUERTE.

E plan ta propone fondo protegi pa resiliencia, naturaleza y inversion turistico, pa evita cu placa cobra pa un meta specifico ta termina den caha general di Gobierno. Tin tambe proposicion pa inversion den vivienda, caminda, infrastructura, naturaleza, formacion di personal y modernisacion di producto turistico.

Otro punto positivo ta e intento pa stabilisa turismo di crucero, controla cantidad di pasahero pa dia y evita crecemento ilimita. Cu otro palabra, mescos cu avion, no mester broma cu waf ta YEN di bapor crucero, pasobra esey ta exito y ta bunita pa saca potret pa campaña politico. Bonaire mes a cuminsa limita e cantidad di bapor. Imaginabo!

E plan ta presta atencion tambe na leakage: placa cu turista gasta pero cu despues ta sali for di Aruba. E intencion pa aumenta participacion di e empresario, productor, artista y empleado local den e cadena turistico ta importante. Pero, y awor e ta bin,  crecemento ta sigui ta e gran contradiccion. Con bo kier men? Wel, e mesun plan cu ta papia di “value over volume” no ta pone un stop suficientemente cla riba crecemento di cantidad di bishitante. Aki AHATA y Camara di Comercio tin un punto fuerte. 

AHATA ta argumenta cu Aruba no mester sigui aumenta cantidad y spera cu valor crece mas lihe. E preferencia ta reduci presion y enfoca riba bishitante cu gasta mas, aprecia cultura y naturaleza y pone menos presion riba isla. Por cierto, e minister di turismo a core sali bisa cu e stakeholder (e tabata kier men AHATA) no por dicidi destino turistico di Aruba. Mi pregunta, awel pakico bo ta invita nan na mesa anto?

Camara di Comercio ta otro cu a critica. Nan ta indica cu infrastructura, wastewater, produccion di awa y energia, beach y parkeo ya ta bao presion, mientras capacidad hotelero adicional ta den desarrollo.

E pregunta ta logico: Si Aruba ta reconoce cu e sistema actual ta sobrecarga, pakico sigui permiti crecemento di capacidad mientras infrastructura ainda no ta alcanza? Mi a scirbi caba cu aeropuerto tambe ta expandiendo, pero tin miedo cu e capacidad di infrastructura di e isla, no ta cla pa e expansion ey. 

Aruba mester considera un pausa of paro strategico riba crecemento neto di capacidad turistico, te ora tin un indicador cla cu infrastructura, vivienda, naturaleza y mercado laboral por carga mas. Punto!

DEMASIADO TARIFA NOBO NA MES MOMENTO

Tourism 3.0 ta propone varios entrada nobo, entre nan resilience fee, aumento di Tourism Product Fee, aumento di room tax, tarifa pa buceador, incremento pa pasahero di crucero y posible levy riba auto di huur. Awor, individualmente cada tarifa por tin un argumento. Pero, e problema ta e acumulacion. Laga mi splica: 

Wak, e turista ta mira e prijs total di Aruba. Un destino cu kier cobra mas mester tambe entrega mas. Esaki kier men cu prome cu introduci tur e carganan nobo aki, Gobierno mester demonstra cuanto ya ta wordo cobra, unda precies e placa ta bay, cuanto ta wordo perdi door di incumplimento (AirBnB?)  y cuanto por wordo gana cu mihor eficiencia.

E COSTO TOTAL AINDA NO TA CLA

Un punto serio ta cu e plan mes ta reconoce cu e montante di Afl. 584,5 miyon no ta inclui costo completo di e programa di transformación di crucero. Pa un plan nacional di cinco aña, esaki no ta un detaye chikito!! Prome cu Gobierno compromete Aruba na henter e pakete, mester tin un modelo financiero final, independiente y completo, incluyendo scenario si e crecemento economico of entrada di tarifa resulta mas abou cu proyecta.

MAS ORGANISMO NO NECESARIAMENTE TA MIHOR GOBIERNO

Tourism 3.0 kier crea un National Tourism Office, councilnan, fundnan y otro estructura di coordinacion. E logica ta comprendibel, pasobra turismo ta toca casi tur ministerio. Pero si e problema actual ta burocracia y responsabilidad fragmenta, mas organismo por crea aun mas complecidad. Solucion no necesariamente ta mas gobierno, sino mihor gobierno. Cada entidad nobo mester por demonstra cu un structura existente no por haci e trabou, cu su mandato ta unico y cu tin responsabilidad medibel.

OCEAN REST DAY MESTER WORDO TRATA CIENTIFICAMENTE

Esaki ta uno cu a ponemi hari, inicialmente. E plan ta propone un National Ocean Rest Day mensual den zonanan designa, cu suspension di cierto actividad marino. Un dia unda cu cierto areanan NO ta acesibel pa turista (of local).  E idea por tin balor, pero solamente si e ta basa riba evidencia y monitoring. E mesun documento ta indica cu e medida mester busca recuperacion demonstrabel, no solamente un clausura simbolico. Ainda no tin esey pues.. pero..

Pues no tin necesidad pa rechaza e idea, pero tampoco mester core  implement’e como simbolismo ambiental.

OPOSICIÓN DI SECTOR MERECE PESO

E hecho cu AHATA, Camara di Comercio y otro organisacion ta cuestiona parti importante di e plan no por wordo ignora.  Pero nan critica tampoco ta significa cu nan ta contra transformación. Ma caba bisa aworey cu e minister a core bisa cu un stakeholder no por dicidi destino di turismo di Aruba. E mester tene cuidou cu e palabranan aki. 

Deep down, hopi actor ta di acuerdo riba e meta: mas balor, menos presion, mas beneficio local y mas proteccion di naturaleza. E desacuerdo ta principalmente riba CON pa yega ey. Y keremi, MESTER scucha e stakeholdernan aki. 

REVISA E PLAN, NO RECHAZA E DIRECCION

Tourism 3.0 tin suficiente contenido serio pa no wordo descarta. Su enfoke riba balor, resiliencia, naturaleza, infrastructura, vivienda, productividad y beneficio local ta necesario. Pero e draft actual no ta suficientemente madura pa wordo implementa como un paquete completo. Aruba mester adopta e direccion, pero revisa e implementacion.

Prome, controla crecimiento mientras Aruba determina su capacidad real. Segundo, resolve bottlenecknan den infrastructura, wastewater, vivienda y trafico. Tercero, presenta costo completo di tur programa. Cuarto, simplifica estructura gubernamental prome cu crea organismo nobo. Y quinto, introduci tarifa nobo solamente cu destino cla di e placa y rendicion di cuenta. Wak,  Tourism 3.0 no ta un mal plan. Pero un bon vision, combina cu mucho crecemento, mucho structura y mucho carga implementa mucho lihe, por termina cu un mal resultado.

E oportunidad ta pa usa e critica pa fortalece e plan, no pa mata e transformacion cu Aruba realmente mester. Pues, minister Ojo! Scucha, y usa e conseho duna!