Skirbi pa Tito Laclé
E decision di Huez mr. A.H.M. van de Leur pa pospone e caso di costa noord pa cinco siman no ta un victoria completo pa Aruba Birdlife Conservation (ABC), ni pa tour operators. Pero e ta pone Gobierno den e posicion mas importante — y tambe mas dificil — pasobra awor ta su responsabilidad pa usa e periodo aki pa yega na un solucion cu por funciona legalmente y practicamente.
Huez no a resolve e conflicto. E no a bisa cu ABC a gana, ni cu tour operators por sigui manera antes. Loke el a haci ta duna partidonan un ultimo espacio serio pa negocia, cu un condicion cla: Gobierno mester sinta cu ABC dentro di e siman siguiente y, si ta necesario, tene mas reunion. Si Gobierno no haci suficiente esfuerzo, Corte por trata e caso hopi mas lihe y, en principio, sin otro posposicion. E mensahe ta simple: e cinco siman no ta pa spera; ta pa busca un acuerdo real.
KEN A GANA, KENDE A PERDE?
ABC a sali un tiki mas fortaleci, pasobra Corte a reconoce e interes explicitamente cu e ta defende: proteccion di flora y fauna den areanan natural designa pa ley. Ademas, Gobierno mester sinta specificamente cu ABC como partido demandante.
Pero ABC tampoco a gana tur cos. Huez no a ordena cierre permanente di e costa y no a ignora interes di tour operators. Al contrario, Corte a reconoce cu nan actividad a wordo tolera pa añanan y cu continuidad di nan empresa ta un interes cu mester wordo considera. Tour operators, pues, tampoco a perde. Pero nan tampoco no a haya e derecho pa sigui opera sin cambio. E posicion di Corte ta practicamente bisa: si nan kier sigui, probablemente nan lo mester acepta mas regla, mas control y menos libertad. Gobierno ta e partido cu tin mas peso riba su schouder. E mester combina proteccion di naturaleza, actividad economico y interes general di Aruba.
ROPV POR DUNA E SALIDA
E punto mas importante ta cu ROPV no ta necesariamente obliga Gobierno pa escoge entre dos extremo: cera tur cos of habri tur cos.
E ROPV ta duna espacio pa Gobierno regula acceso den area natural via ruta designa, control riba vehiculo y condicionnan specifico. Esaki por bira e base pa un compromiso.
Un solucion realistico por ta, designa ruta oficial pa UTV y ATV, evita zonanan mas sensitivo, limita cantidad di vehiculo pa tour, pone horario y velocidad maximo, exigi cu guia y compania ta responsabel pa cumplimiento, prohibi salida for di ruta, usa permiso, GPS of otro sistema di control, y permiti Gobierno cera of adapta un ruta si impacto ambiental bira demasiado grandi.
Esaki ta duna tour operators oportunidad pa sigui opera, pero bou condicion. ABC haya proteccion mas concreto. Gobierno haya un modelo cu e por defende dilanti Corte.
GOBIERNO NO POR SIMPLEMENTE IGNORA LEY
Awor e cos ta bin. Gobierno no por djis yega na un acuerdo politico y despues laga tour operators core unda cu nan kier si esaki ta contradici ROPV of otro norma ambiental. Tampoco Gobierno por sigui depende solamente riba tolerancia. Precisamente e situacion actual ta resultado di añanan caminda cierto actividad a wordo tolera sin un solucion definitivo. Cambia e ROPV mes POR ta posible legalmente, pero esey no ta parce e ruta mas rapido dentro di cinco siman. E opcion mas REALISTICO ta traha dentro di e ROPV existente, usando ruta, condicion y control.
PISCADONAN Y OTRO USUARIO MESTER WORDO INCLUI
E conflicto tampoco no ta solamente ABC contra tour operators. Piscadonan tradicional, residentenan y otro usuario di costa tambe tin interes. Un solucion pa cera tur entrada por crea otro problema. Gobierno por diferencia entre acceso comercial pa UTV/ATV y acceso controla pa pesca tradicional, emergencia of otro uso legitimo. Esaki ta importante pasobra Huez mes a menciona interes general Arubano. E solucion mester, pues, ta mas amplio cu solamente salva un sector of satisface un organisacion.
CINCO SIMAN TA POCO
Cinco siman ta pasa lihe. Gobierno mester organiza reunion cu ABC, papia cu tour operators, identifica ruta, compara nan cu ROPV, determina condicionnan, mira cua permiso of decision administrativo ta necesario y pone tur cos riba papel. Pues tempo ta corto. Ora e caso sigui dia 15 di october 2026 pa 2:00 di atardi, Gobierno mester por mustra MAS cu solamente “dialogo ta continua”. E mester por mustra un propuesta concreto.
KICO SI NO TIN ACUERDO?
Si no tin progreso serio, Corte por bolbe trata e caso hopi mas lihe y sin otro posposicion. E ora e riesgo pa tour operators ta cu Huez por aplica e norma legal mas striktamente y limita nan actividad considerablemente. Pa ABC, e riesgo ta cu si Gobierno presenta un ruta legalmente sostenibel cu proteccion fuerte y control real, e lo bira mas dificil pa defende un posicion di cierre absoluto.
CONCLUSION
Pa awor, ningun partido a gana completamente.
ABC a gana reconocimiento y un posicion fuerte na mesa. Tour operators a gana tempo y reconocimiento di nan interes economico. Gobierno a gana cinco siman. Pero e cinco siman aki ta mas un tarea cu un beneficio. E salida mas realistico ta un compromiso basa riba ROPV: ruta oficial, limite, control y proteccion.
Y dia 15 di october, Gobierno mester por mustra cu e no a usa e tempo pa solamente papia, sino pa construi un solucion cu por funciona den practica.