Analisis: DOW no por keda den estado di diagnostico; Aruba mester pasa pa accion

Analisis: DOW no por keda den estado di diagnostico; Aruba mester pasa pa accion

Posted on 8/18/2026, 2:11 PM AST | Updated on 8/18/2026, 2:12 PM AST

Skirbi pa Tito Laclé

Diamars mainta Comerciantenan Uni di Aruba (CUA), via su presidente Frans Ponson, a bati alarma riba un situacion cu pa hopi comerciante y ciudadano ya no ta un sorpresa: Departamento di Obras Publicas (DOW) no ta logrando pa duna e nivel di servicio, rapidez y ehecucion cu Aruba mester. Solicitudnan ta keda sin contesta, permiso por tarda demasiado, camindanan ta deteriora, proyectonan ta acumula y ciudadano ta keda sin claridad. E punto importante ta cu awor ya casi ningun parti den e discusion ta nenga cu tin un problema.

CUA ta bisa cu tin un problema. Pueblo ta mira e problema. Comerciante ta sinti e problema den nan cartera. Y Gobierno mes a reconoce cu DOW ta confronta reto serio.  Pues e fase di diagnostico mester caba. Ban ta serio! Awor mester cuminsa traha.

SCAN ORGANISATORIO

Gobierno a manda haci un organizacion scan di DOW na maart di 2026, precisamente pasobra e departamento ta wordo considera como un organisacion esencial pa infrastructura di Aruba, y pasobra Gobierno mes a reconoce cu DOW ta enfrenta presion creciente social, tareanan mas compleho y expectativa halto riba calidad, eficiencia y transparencia. E decreto oficial ta reconoce tambe cu funcionamiento di DOW ta directamente conecta cu ehecucion di politica publico, realizacion di proyecto y servicio na ciudadano.

Esey ta un reconocemento importante. Pero un scan no ta drecha un buraco. Un diagnostico no ta contesta un comerciante cu ta wardando un aña. Un estudio no ta habri un caminda cera. Y un plan, mientras e keda riba papel, no ta cambia realidad.

E MINISTER TA DUNA CARA, PERO E HOLOSHI TA CANANDO

Minister di Infrastructura Rene Herdé a reconoce cu e no ta pretende cu tur cos ta bon. Den un declaracion publica dia 17 di augustus, e mandatario a bisa cu asumi responsabilidad ta nifica scucha, conoce e problemanan y traha transparentemente riba solucionnan. El a enfatisa tambe cu un gobernacion responsabel no ta solamente anuncia proyecto, sino ehecuta y informa pueblo cla tocante loke ta posibel y loke ainda no ta. Ok. Pero con esaki ta yuda nos? E ta precisamente e palabra “ehecuta” cu awor mester bira central.

Pasobra mientras e minister ta duna cara y ta bisa cu e sa unda e dificultadnan ta, e problemanan no ta para di acumula. No señor.

Na maart, Herdé mes a indica cu Aruba tin un atraso di mantenimento di infrastructura estima na alrededor di Afl. 500 miyon, incluyendo caminda, drenahe, edificio publico y otro facilidadnan. Segun e cifranan cita na e momento, alrededor di 355 kilometer di caminda ta den condicion insuficiente of malo, y si mantenimento sigui wordo posponi, e costo total por subi drasticamente durante e proximo añanan. Mas cla e no por ta. 

Perooo, esey no ta un problema cu por wordo trata cu un campaña di tapa buraco aki y aya. E TA un problema nacional.

DOW TA MAS CU ASFALT

Tin un tendencia pa ora papia di DOW, nos ta pensa prome riba caminda y asfalt. Pero e alcance di e departamento ta hopi mas grandi. Oficialmente DOW tin responsabilidad pa mantenimento di caminda, señalizacion, edificio gubernamental y scol, espacio publico, ekipo pisa y diferente otro tarea. DOW ta atende incluso reclamo di ciudadano pa daño na vehiculo causa pa condicion di infrastructura vial.

Ademas, DOW tin un rol crucial den permiso di construccion. E propio cifranan oficial pa 2025 ta mustra 1.043 solicitud di permiso di construccion, 945 otorga, 268 rechaza y 906 ainda pendiente den e ‘overzicht’ publica na januari 2026.

Sin drenta den interpretacion di con e cifranan ta sobrepone entre añanan of categoria, un number asina grandi di asunto pendiente ta suficiente pa mustra cuanto presion tin riba e sistema. Pues sr Ponson di CUA, no a gaña. 

Y ora un departamento cu ta toca casi tur aspecto di desaroyo fisico di un pais no por move na e velocidad cu e economia mester, e consecuencia ta multiplica. Laga mi pone den un forma cu tur hende por compronde. Simpel y cla. 

Un permiso cu no sali, no ta solamente un papel cu ta keda riba un lessenaar. E por ta un restaurant cu no por habri, un edificio cu no por wordo renoba, un inversionista cu ta cambia di idea, un persona cu ta paga interes riba un lening mientras e no por genera entrada, trabou cu no wordo crea, impuesto cu Gobierno no ta of por cobra.

Y, finalmente, confianza cu ta desaparece. Bo ta compronde mi awo?

E CONTRADICCION CU DISCURSO DI EMPRENDIMIENTO

E critica di Frans Ponson ta toca precisamente e punto aki. Gobierno ta bisa cu e kier stimula emprendemento, inversion y diversificacion. Pero no por invita hende pa inverti y simultaneamente laga nan den incertidumbre administrativo.

E contraste ta bira mas interesante mirando otro cifra reciente. Den prome seis luna di 2026, Aruba a entrega 242 vergunning pa establecimiento di negoshi, compara cu 402 den mesun periodo di 2025: un caida di casi 40%. E cifranan no ta proba cu DOW ta causa e caida — ta importante pa no haci e salto ey — pero nan ta pone mas urgencia si riba e necesidad pa Gobierno kita barrera administrativo y acelera proceso cu ta afecta emprendemento.

Gobierno mes ta bisa cu e kier digitalisa y simplifica procedimiento.

Pues e meta ta cla.  Loke falta ta resultado cu empresario por midi. Y ainda, NO tin un director na DIP, y asina mi por sigui. Kico ta e problema pa e gobierno actua riba esaki? 

 Mañan den Parti 2: E problema di DOW no a nace awe, ni cu e Gobierno aki. NoticiaCla ta bay wak con e problema a bira structural, con anuncio y plan a acumula durante añanan, y — mas importante — kico Gobierno por haci awor pa kibra e ciclo.