ORANJESTAD – Ora e ciudadano keha cu Gobierno no ta funciona, e critica por facilmente wordo descarta como frustracion personal. Pero awor Aruba tin algo cu anteriormente no tabatin: un Ombudsman cu ta registra oficialmente e tipo di problema cu ciudadano ta encontra.
Y e prome cifranan ta mustra un patron.
Den prome kwartaal di 2026, e mayoria di e kehonan presenta na Ombudsman di Aruba tabata relaciona precisamente cu falta di reaccion y comunicacion deficiente di instancia gubernamental. Di aproximadamente 30 keho presenta, 14 a drenta den tratamento y 12 di esakinan tabata toca instancia cu no a contesta, no a comunica debidamente of no a pasa informacion pa e instancia correcto.
Esaki ta importante pasobra e ta cambia e discusion.
No ta solamente cu e ciudadano riba Facebook ta bisa cu Gobierno no ta contesta. Awor tin un institucion independiente cu ta registra e problema.
CENSO: UN CASO CONCRETO
E situacion na Censo ta un ehempel cla di con un bottleneck administrativo por termina afecta hopi mas cu solamente un cita.
Na juni 2026 Ombudsman Jurima Bryson a califica e situacion rond di cita pa inscripcion na Censo como alarmante y a constata un desbalance estructural entre cantidad di demanda y capacidad disponible.
Segun e Ombudsman, hende cu no logra inscribi den Registro Civil por despues topa problema pa acceso na salud, enseñansa, trabou, servicio social, banco, seguro y vivienda. Esta: un atraso den un departamento por crea un cadena di problema den varios otro parti di bida di un ciudadano.
Dia 15 di juni, Ombudsman a manda un carta di preocupacion na minister Arthur Dowers, recomendando entre otro pa aumenta capacidad, amplia posibilidad pa cita, elimina atraso y mehora informacion na publico.
GOBIERNO Y CENSO NO A NENGA CU TIN PROBLEMA
Na juli, director di Censo Sharin Luydens a confirma cu demanda pa inscripcion, paspoort, cedula y otro documento a crece mas lihe cu capacidad di e servicio. Gobierno a wordo informa di e situacion na principio di 2026 y posteriormente a autorisa reclutamento di personal adicional y otro proyecto pa aumenta capacidad.
Censo tambe a señala un otro parti di e problema: alrededor di 20% di citanan ainda ta termina como “no-show”, mientras ciudadano cu presenta documento incompleto tambe ta crea atraso adicional.
Esaki ta pone responsabilidad na dos banda. Gobierno mester tin suficiente capacidad y un sistema eficiente, pero ciudadano tambe mester uza e sistema responsablemente.
Sinembargo, e hecho principal no ta cambia: Censo mes a admiti cu demanda a supera capacidad.
E PROBLEMA NO TA SOLAMENTE CENSO
E cifranan di Ombudsman ta haci e asunto mas amplio.
E queho principal den prome lunanan di 2026 no tabata solamente riba un departamento, pero riba un comportamiento cu por aparece den diferente instancia: ciudadano ta manda peticion, ta entrega documento, ta haci pregunta — y despues no ta haya contesta. Esey ta un problema operacional.
Un Gobierno por tin bon politica riba papel, pero si e instancia encargado cu ejecucion no tin suficiente hende, sistema, autoridad of procedimiento pa procesa e trabou, e politica no ta yega na ciudadano.
Investiga a mira tambe cu Gobierno ta tratando di atende algun di e problema. DIMAS, por ehempel, a flexibilisa parti di su procedimiento di permiso di trabou y estadia despues di consulta cu sector empresarial y social. Censo a haya luz berde pa aumenta personal.
Pero e pregunta investigativo ta: Gobierno ta coregi incidente individual, of e ta coregi e sistema cu ta produci e problema?
Esey ta exactamente unda nos siguiente parti ta bay.
Pasobra documentonan oficial di Gobierno mes ta revela cu necesidad pa reorganisa aparato publico no ta un critica nobo di oposicion of prensa.
Gobierno mes ya a reconoce cu e aparato mester cambia.