Scirbi pa Tito Laclé
Tin problema cu hende no ta mira te ora nan confronta cu ne personalmente. Y un di e mas grandi actualmente na Aruba ta e crisis silencioso di parkeadero. E situacion na aeropuerto recientemente cu mi mes a experencia, ta ilustra esaki claramente: parkinglot yen, espacio alternativo yen, hende frustra den auto, y tempo ta core mientras cu bo tin responsabilidad pa cubri, pa cual bo a wordo ‘invita’. Ora un persona no por haya ni un espacio pa laga su auto den principal entrada di un pais turistico, esey ta un señal cu algo structural no ta funcionando mas.
Y aeropuerto no ta e unico punto. Centro di Oranjestad, Palm Beach, y hasta algun bario comercial ta confronta e mesun problema: demasiado auto, demasiado tiki espacio y casi ningun plan lihe y visible pa atende e crecimiento.
Aruba a bira un isla cu hopi movimiento economico y turistico, pero infrastructura di parkeadero a keda atras. Cada aña tin mas turista, mas auto di huur, mas negoshi, mas movimento, pero practicamente e mesun cantidad di espacio pa parkeer. Especialmente den Palm Beach, unda hotelnan ta ocupa gran parti di e zona, e bishitante local hopi biaha ta sinti cu e no tin lugar p’e. Hotelnan tin parkeadero pa huesped , restaurantnan ta controla entrada di nan parkeadero cu hefboom, y e poco espacio publico cu ta resta, rapidamente ta yena. E unico parkeergarage grandi den e zona ta Palm Beach Plaza, y esey no ta suficiente pa e demanda actual.
Den Oranjestad, e problema ta parecido. Hopi hende kier bay centro, pero nan ta pensa dos biaha paso e experiencia di busca parkeo por bira un frustracion. Gobiernonan a papia durante añanan tocante parkeergarage y modernisacion di ciudad, pero te awor, mayoria proyecto ta keda den fase di “evaluacion”. Mientras tanto, auto ta sigui multiplica. E gobierno di turno, recientemente a papia di e tema, pero ban wak cuanto lo dura prome cu algo asina keda cla.
Un di e causanan principal ta, cu Aruba tin un cultura fuerte di dependencia riba auto propio. Practicamente tur persona kier usa su mesun auto, aun ora e destino ta cerca. Conceptonan manera carpooling, uso mas amplio di transporte publico, of comparti transporte pa trabou, ainda no ta profundamente integra den nos cultura diario. Ademas, pa hopi hende, paga pa parkeo ainda ta algo cu nan no ta gusta of no ta considera aceptabel. Pero realidad ta cu si Aruba kier move pa dilanti, e conbersacion tocante parkeo gratis y uso ilimita di auto mester cambia na algun momento.
Na mes momento, gobierno y sector priva lo mester tuma decisionnan mas agresivo y rlihe. Un parkeergarage moderno den centro di Oranjestad no mester ta un idea pa “algun dia”; e mester bira un prioridad nacional economico. Mesun cos pa aeropuerto y Palm Beach. Aruba probablemente mester pensa den parkeergaragenan vertical, cu varios piso, pasobra espacio horizontal riba e isla ta limita.
Na aeropuerto, tin tambe e pregunta si tur auto di huur mester keda ocupa espacio premium cerca di e terminal. Talvez ta momento pa crea centro externo pa auto di huur, cu shuttle constante entre parking y terminal, manera hopi aeropuerto internacional ta haci. Esaki lo libera hopi espacio pa bishitante regular y personanan cu ta busca of laga pasahero.
Palm Beach tambe por beneficia di un sistema di transporte interno mas eficiente. Shuttle entre hotelnan, parkeaderonan remoto y area comercial por baha presion riba trafico y parkeadero. Pero pa esaki funciona, tin cu tin coordinacion serio entre gobierno, hotelnan y e sector comercial.
E realidad ta simpel: Aruba no por sigui crece den turismo, construccion y movimiento economico cu infrastructura di 15 of 20 aña pasa. Problema di parkeadero no ta solamente un molester; e ta afecta experiencia di turista, productividad, trafico, contaminacion y hasta economia di negoshinan. Hende cu no por parkeer, eventualmente no ta bay e lugar.
Y si no tin accion concreto pronto, e problema aki lo solamente bira mas grandi.