ORANJESTAD - Cada 28 di april, mundo ta conmemora Dia Mundial di Siguridad y Salud na Trabou, un iniciativa di Organisacion Internacional di Trabou pa pone enfoke riba prevencion di accidente y enfermedad na pia di trabou. E dia aki no solamente ta promovi conciencia, pero tambe ta recorda trahadornan cu a perde nan bida of a keda herida durante nan labor. Asina e NGO Rainbow Warriors ta splica den un comunicado.
Pa 2026, enfoke principal ta riba importancia di un ambiente psicosocial saludabel. Esaki ta inclui con trabou ta wordo organiza, maneha y experimenta diariamente. Factor manera carga di trabou, orario, trato justo y claridad di rol ta determina si un empleado por traha den un ambiente sigur y productivo, of si e ta expone na stress y riesgo.
Riesgonan laboral nobo ta sigui surgi. Desaroyo tecnologico manera inteligencia artificial, aumento di presion laboral y forma flexible di empleo manera contrato temporal y subcontratacion, ta cambia dinamica di trabou y ta crea reto adicional pa siguridad y salud di trahador.
Pero situacion na Aruba ta pinta un cuadro preocupante. Hopi convenio internacional di ILO no a ser ratifica, y aunke algun a wordo incorpora den legislacion, control y cumplimiento ta debil. Inspeccion di Trabou no ta logra garantisa cu lugarnan di trabou ta cumpli cu norma basico di siguridad y salud.
Ademas, un fenomeno economico poco menciona—monopsonio—ta tin un impacto fuerte riba mercado laboral local. Cu hopi hende buscando trabou y poco dunador concentrando poder, especialmente den sector turismo, trahadornan ta enfrenta salario mas abou y limitacion den nan derecho pa organiza nan mes sindicalmente. Investigacion di Banco Interamericano di Desaroyo a mustra cu salario por ta te 46% mas abou cu valor real cu trahador ta genera.
E consecuencia di esaki ta mas cu solamente impacto economico. Presion laboral y falta di proteccion ta contribui na un ambiente psicosocial debil, cu por resulta den stress, problema mental, adiccion y hasta criminalidad chikito.
Expertonan ta señala cu pa cambia e situacion, Aruba mester fortalece su marco legal, mehora control riba cumplimiento y aborda problema di monopsonio. Solamente asina por logra un mercado laboral mas husto, cu respeto pa dignidad di trahador y un ambiente di trabou realmente sigur y saludabel.