Analyse: Sinterklaas is dit jaar vroeg gekomen

Geschreven door Tito Laclé

De titel van deze analyse verdient zeker enige uitleg. Voordat iemand denkt dat dit werkelijk nieuws is dat de ‘goedheiligman’ dit jaar eerder op Aruba is aangekomen en daardoor verwachtingen ontstaan die nergens op gebaseerd zijn: het gaat hier uitsluitend om een vergelijking met de huidige politieke situatie.

En als dat nog niet duidelijk genoeg is, laat ik het scherper formuleren: waarom zou het vervroegde vertrek van de premier, midden in zijn termijn, gecombineerd met een golf van ‘cadeautjes’, Aruba zorgen moeten baren?

Nu dat duidelijk is, leg ik graag uit wat ik bedoel voordat iemand mij verkeerd begrijpt.

Sinterklaas is dit jaar vroeg naar Aruba gekomen. Niet in december, zoals traditie en geschiedenis voorschrijven, maar enkele maanden eerder. En wat heeft hij allemaal bij zich? Hier een subsidie, daar een reparatietoeslag, uitkering of financiële ondersteuning, een benoeming voor een trouwe sympathisant, of een arbeids- of consultancycontract voor een vriend.

De timing is niet toevallig. Helemaal niet.

Premier Mike Eman kondigde in juni aan dat hij op 1 januari 2027 zijn functie neerlegt en na bijna drie decennia aan de top de leiding van de AVP aan een nieuwe generatie overdraagt. In de maanden na die aankondiging lijkt de aandacht van de regering smaller te zijn geworden: minder aandacht voor het structurele werk dat het eiland nog nodig heeft, en meer voor zichtbare, directe voordelen die mensen vandaag een goed gevoel geven, met minder aandacht voor morgen. Denk aan bomen planten, hier en daar geld uitdelen, straten, huizen en buurten schilderen.

Het is de moeite waard dit patroon bij naam te noemen, want het is niet uniek voor Aruba en zeker niet nieuw. De politicologie kent er een begrip voor: de politieke conjunctuurcyclus. Meer specifiek gaat het om de neiging van politici om uitgaven te verschuiven naar populaire voordelen zonder voldoende oog voor de gevolgen op lange termijn wanneer verkiezingen — of, zoals in dit geval, een vervroegd vertrek — dichterbij komen.

In het Engels bestaat daarvoor nog een scherpe politieke term: “lame duck”. Een verzwakte leider die weet dat hij morgen geen verantwoording meer hoeft af te leggen voor zijn beslissingen van vandaag, kan alle prikkels hebben om vooral voor het ‘nu’ uit te geven.

Als hij zichzelf later niet hoeft te verantwoorden, komt de politicus in de positie van de kat die op de vis moet passen. Helaas is die ‘vis’ in dit geval het geld van de bevolking.

WAT ZIJN DIE ‘CADEAUTJES’?

Ik kan bijna raden wat de lezer zich afvraagt: wat zijn die cadeautjes dan?

Kijk eenvoudig naar wat er gebeurt.

De minister-president dringt onder meer aan op het koppelen van het minimumloon aan het bestaansminimum zonder een degelijke studie naar de gevolgen. Hij wil bestaande inkomsten van AZV bestemmen voor een nieuwe categorie medische zorg zonder tegelijkertijd voor extra inkomsten voor AZV te zorgen.

De reparatietoeslag wordt verhoogd zonder te onderzoeken wie die mogelijk helemaal niet nodig heeft, bijvoorbeeld mensen die via fooien aanzienlijke inkomsten ontvangen. Stijgende brandstofprijzen worden gecompenseerd door de accijns te verlagen, waardoor ook mensen met grote en dure auto’s worden gesubsidieerd.

Er wordt gesproken over een volgende pensioenverhoging zonder tegelijkertijd een besluit te nemen dat het sociale fonds voor de komende tien jaar veiligstelt. Er zijn schoonmaakacties gestart zonder eerst het dumpingsprobleem structureel op te lossen.

En er zijn nog meer ‘cadeautjes’: financiële steun voor gezinnen met kinderen met bijzondere behoeften, verhoging van de bijstand voor mensen met een beperking, bouw van een MFA in San Nicolas, benoemingen zonder het advies van DRH te volgen en daarnaast de omvangrijke dienstverleningsovereenkomsten, de zogenoemde DVO’s.

Voordat iemand mij nu aanvalt omdat ik al deze ‘cadeautjes’ bekritiseer: begrijp mij niet verkeerd. Natuurlijk ben ik blij voor iedereen die iets extra’s ontvangt. Ieder van deze maatregelen kan afzonderlijk met een sympathiek verhaal worden verdedigd.

Maar wanneer je alles bij elkaar optelt en kijkt naar wat er met gemeenschapsgeld gebeurt, ontstaat het beeld van een premier die zijn laatste maanden gebruikt om goodwill en loyaliteit op te bouwen in plaats van institutionele capaciteit.

Dát is mijn probleem.

Geen van deze besluiten hoeft te betekenen dat sprake is van kwade trouw. Maar een leider met nog slechts vier maanden te gaan zou juist extra voorzichtig moeten zijn met beslissingen die langdurige gevolgen hebben waarvoor hij zelf nooit meer politieke verantwoordelijkheid hoeft af te leggen.

Zeker onder een regering die, zoals wij allemaal weten, niet de gewoonte heeft om snel naar het parlement te gaan om verantwoording af te leggen.

De tragische realiteit van Aruba is dat kiezers bestuurders vrijwel nooit vragen wat een ‘cadeau’ werkelijk kost. De echte rekening is vaak onzichtbaar, komt pas veel later en wordt vervolgens door een volgende generatie betaald.

WAT ER NIET GEBEURT

De andere helft van het verhaal gaat over wat een vertrekkende premier niet doet.

Het korte antwoord: niets wat impopulair is.

Het probleem is dat zaken die niet gebeuren geen nieuws worden zoals een verhoging van een uitkering dat wel wordt. Terwijl zichtbare cadeautjes — inclusief grote aantallen foto's — sociale media vullen, blijft een lijst van structurele hervormingen, noodzakelijke wetgeving en urgente investeringen liggen of loopt vertraging op.

• Wonen wordt voor onze eigen bevolking onbetaalbaar, terwijl mensen die niet op Aruba wonen twee, drie en soms zelfs tien woningen bezitten, waarvan veel op overheidserfpacht. Andere landen hebben hier al oplossingen voor ingevoerd: regulering. Het ontbreken daarvan schaadt niet alleen direct de Arubaanse bevolking, maar heeft ook fiscale en maatschappelijke kosten: misgelopen inkomsten, extra druk op de woningmarkt en oneerlijke concurrentie met de wél gereguleerde hotelsector.

• De verslechterende infrastructuur heeft kosten die mensen niet direct zien. Dat onze wegen kapot en overbelast zijn, weet iedereen. Minder zichtbaar zijn de extra kosten voor onderhoud aan voertuigen, de waarde van verloren productieve uren van werknemers die dagelijks in de file staan en de gevolgen voor het milieu.

• Hervorming van pensioen en sociale zekerheid levert geen lintjesknipmoment op, maar het probleem is groot. Onze bevolking vergrijst, er worden minder kinderen geboren en veel mensen die onze arbeidsmarkt betreden komen van buiten Aruba en beginnen daardoor vaak op latere leeftijd met bijdragen. Zonder hervormingen zullen pensioenstelsel, AZV en SVB op lange termijn onder zware druk komen te staan. De vertrekkende premier lijkt dit probleem aan toekomstige generaties over te laten — of dat is tenminste de indruk, omdat niets anders duidelijk is gecommuniceerd. Misschien komt er na deze analyse plotseling een aankondiging?

• Wetgeving rond Corporate Governance voor overheidsbedrijven en semipublieke instellingen blijft steken. Juist dat juridische instrument zou personeelsbenoemingen, aanbestedingen, inkoop en benoemingen van raden van commissarissen kunnen professionaliseren en misbruik van publieke middelen helpen voorkomen.

Vorige week vroeg ik minister Herdé nog waarom er geen directeuren zijn benoemd voor DIP en DOW. Zijn antwoord was dat zomaar een directeur benoemen het probleem niet oplost. Goed. We zullen zien.

Het frustrerende is dat de lijst nog veel langer kan worden gemaakt. Denk aan onvoldoende controle en toezicht op de naleving van bestaande wetgeving, misschien omdat strengere handhaving ook eigen aanhangers kan raken. Minder stemmen?

Dit zijn geen nobele extra’s die een regering uit goedheid van haar hart uitvoert.

Absoluut niet.

Dit is precies het soort werk waarvoor een regering — of beter gezegd onze bestuurders — wordt gekozen.

Dat zij soms wegkomen met het uitblijven ervan, komt doordat de consequenties vaak pas worden gevoeld nadat de verantwoordelijken hun functie al hebben verlaten.

HET GAAT NIET OM ÉÉN PERSOON

Het zou gemakkelijk, maar onjuist zijn om dit uitsluitend te schrijven als een verhaal over het karakter van de vertrekkende premier.

Het is eerlijker om te zeggen dat dit helaas het verhaal is van veel politici in ons land.

Is iedereen de belastingverlaging door een demissionaire regering en de manier waarop die als een soort cadeautje werd gepresenteerd alweer vergeten?

De volgende verkiezingen op Aruba staan gepland voor eind 2028, aangenomen dat deze coalitie het volhoudt. Onder de huidige omstandigheden is er geen reden om te verwachten dat het patroon vanzelf verdwijnt.

Een nieuwe leider van de grootste regeringspartij zal in het verkiezingsjaar uiteindelijk voor dezelfde verleiding komen te staan: cadeautjes zijn goedkoop voor degene die ze uitdeelt en pas duur voor degene die later de rekening moet betalen.

Zolang burgers hun leiders niet anders gaan beoordelen, zal deze strategie zich blijven herhalen.

De personages veranderen, maar wij blijven achter met die man met de witte baard en het rode pak die cadeautjes uitdeelt die hij niet met zijn eigen geld heeft gekocht.

Noem het gerust onze politieke cultuur.

HOE DOORBREKEN WE HET PATROON?

Het fenomeen alleen bij naam durven noemen is een begin, maar op zichzelf niet voldoende.

Wat zou helpen, is een prijskaartje en een naam zetten naast alles wat wordt uitgesteld. Transparantie en verantwoording zijn de sleutel.

Maar belangrijker dan wat dan ook is een electoraat dat heeft geleerd zijn gekozen leiders één eenvoudige vraag te stellen:

Wat heeft dit cadeau vervangen — en wie gaat er uiteindelijk voor betalen?

Ik geloof al lang niet meer in Sinterklaas.

Maar nog minder in sprookjes.

Ik heb gezegd.