ONDERZOEK | Regering erkent zelf noodzaak tot hervorming, maar cruciaal deel moet nog beginnen. Deel 3

ORANJESTAD – Terwijl burgers de problemen in de publieke dienstverlening ervaren aan het loket, aan de telefoon of tijdens het wachten op een antwoord, werkt de regering achter de schermen al jaren aan een project om haar eigen apparaat te reorganiseren.

Het bestaan van deze hervorming is geen geheim. Ze is officieel vastgelegd in het Landspakket tussen Aruba en Nederland.

Maar Investiga heeft het meest recente uitvoeringsrapport bekeken en daarin een belangrijk detail gevonden: verschillende fundamentele veranderingen die de overheid efficiënter moeten maken, liepen op het moment van het rapport nog vertraging op of waren nog niet begonnen.

De documenten geven een veel concreter beeld van waar het probleem zit.

REGERING ERKENT DAT HAAR APPARAAT MOET WORDEN GEREORGANISEERD

In het Landspakket hebben Aruba en Nederland als doel vastgelegd om te komen tot een publieke sector met meer kwaliteit, effectiviteit en efficiëntie. Tot de maatregelen behoren reorganisatie van het overheidsapparaat, automatisering, efficiëntere processen, modernisering van HR en reorganisatie van de ICT-functie van de overheid.

Dat is betekenisvol.

Het betekent dat de noodzaak om de overheid efficiënter te maken niet alleen een mening is van burgers, oppositie of pers. Het maakt deel uit van het officiële hervormingsprogramma van de regering zelf.

Het rapport erkent ook dat na de verkiezingen van december 2024 en de installatie van de nieuwe regering in maart 2025 de oorspronkelijke planning van verschillende hervormingen vertraging opliep. In het document staat dat tijdens de overgangsperiode hoofdzakelijk “beleidsarm” kon worden gewerkt, waardoor verschillende uitvoeringsschema’s achterop raakten.

REORGANISATIE: BESLUITVORMING VERTRAAGD, UITVOERING NOG NIET BEGONNEN

Een van de belangrijkste projecten is de reorganisatie van het overheidsapparaat zelf.

Het doel is delen van de overheid anders in te richten om meer automatisering, efficiëntere processen en een effectiever gebruik van personeel te bereiken.

Maar het officiële rapport laat zien dat bestuurlijke besluitvorming tot vertraging heeft geleid in het reorganisatieplan. De implementatiefase die daarna moest beginnen, stond nog steeds aangemerkt als “nog niet gestart”.

Dezelfde situatie doet zich voor bij de reorganisatie van de ICT-functie van de overheid: de planning werd beïnvloed door bestuurlijke besluitvorming en de uitvoering was op het moment van het rapport nog niet begonnen.

Dat is een cruciaal gegeven. Veel van de problemen die burgers ervaren — afdelingen die niet met elkaar communiceren, processen die afhankelijk zijn van verschillende kantoren, gebrek aan automatisering en herhaalde administratieve stappen — zijn precies het soort problemen dat deze reorganisatie moet aanpakken.

Maar juist die oplossing loopt vertraging op.

ZELFS HET METEN VAN PRESTATIES IS NOG IN ONTWIKKELING

De regering heeft ook plannen om een digitaal dashboard uit te breiden waarmee kwaliteit, effectiviteit en uitvoeringscapaciteit binnen het overheidsapparaat moeten worden gemeten.

Uit het laatste rapport blijkt dat de KPI’s — indicatoren waarmee prestaties worden gemeten — zijn voorbereid, maar dat de uitbreiding van het dashboard nog als niet gestart stond aangemerkt, met realisatie gepland voor later in 2026.

Dat roept een fundamentele vraag op:

Hoe kan de regering precies weten welke afdeling goed functioneert en welke niet, als het systeem waarmee prestaties worden gemeten zelf nog in ontwikkeling is?

NOG EEN SIGNAAL: AFDELING ZONDER EIGEN ICT-EXPERT

Een officiële overheidsaankondiging uit juli 2026 geeft nog een ander beeld van de interne capaciteit.

De Directie Economische Zaken, Handel en Industrie (DEZHI) publiceerde een aanbesteding voor “fully managed ICT services”. In het document legt de overheid zelf uit waarom: DEZHI heeft geen ICT-medewerker of ICT-expert in dienst en wil daarom een externe leverancier inschakelen om continuïteit, veiligheid en beschikbaarheid van de digitale omgeving te garanderen.

Er is op zichzelf niets mis met het uitbesteden van ICT.

Maar in de context van een overheid die tegelijkertijd probeert haar apparaat te moderniseren en te digitaliseren, laat dit zien hoe beperkt de interne capaciteit bij bepaalde instanties kan zijn.

Eind juli publiceerde de regering bovendien een andere aanbesteding voor een Program Manager die gedurende 18 maanden moet helpen bij het ontwerpen en invoeren van een CIO-office en Shared Service Organisation ICT voor het gehele Land Aruba in de periode 2026 tot 2028.

Met andere woorden: de institutionele infrastructuur die nodig is om overheids-ICT te centraliseren en te professionaliseren, wordt zelf nog opgebouwd.

HET PROBLEEM GAAT DIEPER DAN ÉÉN AFDELING

Leg alle stukken naast elkaar: Censo, DTI en DIMAS, om er enkele te noemen, erkennen dat de vraag groter is dan hun capaciteit. De Ombudsman registreert het uitblijven van antwoorden als de meest voorkomende klacht. De hervorming van het overheidsapparaat heeft vertraging opgelopen. De uitvoering van delen van de reorganisatie is nog niet begonnen. De regering bouwt nog aan haar centrale structuur voor ICT en prestatiemanagement.

Dat is geen bewijs dat “de regering niets doet”.

Integendeel, de documenten laten zien dat de regering wel degelijk aan hervormingen werkt.

Maar ze laten ook iets anders zien: het Arubaanse overheidsapparaat bevindt zich in een overgang die nog niet is afgerond, terwijl burgers en bedrijven dagelijks afhankelijk blijven van precies datzelfde apparaat dat wordt hervormd.

Dat kan een deel van de tegenstelling verklaren waarmee Investiga begon.

Op politiek niveau zijn er projecten, aankondigingen en initiatieven.

Maar op operationeel niveau worden verschillende systemen die juist resultaten moeten opleveren nog steeds geherstructureerd.

De vraag aan de regering is daarom niet alleen: “Wat doen jullie?”

De belangrijkere vraag is: “Wanneer gaat de burger de hervorming daadwerkelijk merken in de dienstverlening die hij of zij krijgt?”

Want uiteindelijk is een reorganisatie van de overheid niet succesvol wanneer het plan wordt goedgekeurd.

Ze is succesvol wanneer de burger aan de andere kant van het loket het verschil merkt.