ANALYSE | Zaak-De Meza: waar faalde de overheid, maar waar ligt ook Mikes eigen verantwoordelijkheid?

Geschreven door Tito Laclé

Het akkoord tussen parlementslid Mike de Meza en het Openbaar Ministerie lijkt een einde te maken aan een zaak die de Arubaanse politiek meer dan een jaar heeft beziggehouden. De Meza betaalt Afl. 2.500 als transactie, zonder schuld te erkennen, terwijl het strafrechtelijke obstakel dat zijn screening beïnvloedde, lijkt te verdwijnen.

Maar deze afloop roept niet alleen de vraag op of de Belastingdienst of het Openbaar Ministerie de zaak proportioneel heeft behandeld.

Er is een andere, minstens zo belangrijke vraag:

Heeft Mike de Meza zelf alles gedaan wat van hem mocht worden verwacht?

De kwestie begon tijdens zijn screening als kandidaat-minister, toen de Departamento di Impuesto (DIMP) bedenkingen uitte over zijn fiscale gedrag. Tijdens de gerechtelijke procedure kwam volgens DIMP naar voren dat De Meza en zijn echtgenote niet alle belastingaangiften voor 2020 en 2021 hadden ingediend. De informatie die aan het Gerecht werd voorgelegd, verwees ook naar opmerkingen over herhaaldelijke tekortkomingen bij het nakomen van aangifteverplichtingen. De Meza hield van zijn kant vol dat sprake was van interpretatieverschillen en dat hij op dat moment geen openstaande persoonlijke belastingschuld had.

Dat is belangrijk.

Want hoewel een rechter De Meza uiteindelijk nooit schuldig heeft verklaard aan een fiscaal delict, kan evenmin zonder meer worden geconcludeerd dat er helemaal niets aan de hand was.

OOK DE MEZA HEEFT EEN EIGEN VERANTWOORDELIJKHEID

Een gewone burger heeft de plicht zijn fiscale zaken op orde te hebben.

Maar van iemand die zich voorbereidt op een ministerspost mag nog meer zorgvuldigheid worden verwacht.

Een minister moet juist een screening doorlopen omdat de samenleving van iemand die publieke macht gaat uitoefenen een hoger niveau van integriteit, transparantie en nauwkeurigheid verwacht.

Als belastingaangiften over 2020 en 2021 inderdaad niet tijdig waren ingediend, moet De Meza daarvoor verantwoordelijkheid dragen, ongeacht of die situatie later is geregulariseerd.

De vraag is dan ook:

Had een kandidaat-minister niet veel eerder moeten controleren of werkelijk al zijn fiscale verplichtingen volledig op orde waren, juist omdat hij wist dat hem een strenge screening te wachten stond?

Waarschijnlijk wel.

En als De Meza ondernemingen, fiscale constructies of administratieve omstandigheden had die ruimte konden laten voor interpretatieverschillen, was juist die complexiteit een extra reden om alle documenten zorgvuldig te controleren voordat hij de nominatie aanvaardde.

Dat maakt hem niet strafrechtelijk schuldig.

Maar politiek en bestuurlijk kan ook een gebrek aan nauwkeurigheid gevolgen hebben.

DE VRAAG NAAR PROPORTIONALITEIT BLIJFT

Het erkennen van De Meza’s eigen verantwoordelijkheid neemt de vragen aan het adres van DIMP niet weg.

De Belastingdienst heeft tijdens een screening de plicht onregelmatigheden te signaleren. Sterker nog: als de dienst vaststelde dat aangiften niet waren ingediend, zou het juist zorgwekkend zijn geweest wanneer dat niet was gemeld.

De directeur van DIMP heeft tijdens de procedure volgehouden dat er voldoende informatie was om opmerkingen te maken over het fiscale gedrag van De Meza, en het Gerecht stelde vast dat de informatie van DIMP feitelijk van aard was en bedoeld was om de formateur te informeren.

Het is daarom niet juist om nu simpelweg te concluderen dat DIMP “fout zat”.

Maar er blijft wel een legitieme vraag naar de proportionaliteit.

Als het gedrag uiteindelijk van dien aard was dat de zaak kon worden afgesloten met een transactie van Afl. 2.500, zonder schulderkenning, was het dan noodzakelijk dat de kwestie uiteindelijk leidde tot een politieke blokkade van meer dan een jaar?

Dat verdient nog altijd uitleg.

OOK KAN NIET WORDEN GECONCLUDEERD DAT HET OM HEEFT GEFAALD OMDAT HET SCHIKKINGSBEDRAG LAAG IS

De zaak kreeg later een strafrechtelijk karakter. Het Hof bevestigde dat De Meza officieel verdachte was in een onderzoek dat verband hield met artikel 68, tweede lid, van de Algemene Landsverordening Belastingen. Het Hof oordeelde eveneens dat het Openbaar Ministerie in die fase binnen zijn bevoegdheden handelde en niet verplicht was meer details bekend te maken dan de wet vereiste.

Dat stelt een belangrijke grens aan de kritiek op het Openbaar Ministerie.

Een transactie van Afl. 2.500 bewijst niet dat het OM zonder grond een zaak is begonnen. Maar een transactie is evenmin een veroordeling.

Door het akkoord komt juist niet het moment waarop een rechter alle bewijzen zou beoordelen en zou bepalen of De Meza daadwerkelijk een strafbaar feit heeft gepleegd.

Daardoor zal er waarschijnlijk nooit een definitief rechterlijk antwoord komen op de centrale vraag:

Was Mike de Meza daadwerkelijk schuldig of niet?

Hij betaalt om de zaak af te sluiten, maar zonder schuld te erkennen. Volgens De Meza en zijn verdediging neemt het akkoord bovendien het obstakel voor zijn screening weg.

OOK DE BESLISSING OM EEN TRANSACTIE TE ACCEPTEREN VERDIENT ANALYSE

De Meza en zijn verdediging kunnen aanvoeren dat het accepteren van Afl. 2.500 vooral pragmatisch is. Volgens hun redenering had een voortzetting van de rechtszaak nog jaren kunnen duren, zeker wanneer na een uitspraak hoger beroep zou volgen. De persoonlijke, politieke en juridische kosten hadden dan veel hoger kunnen uitvallen dan het bedrag van de transactie.

Dat is begrijpelijk.

Volgens de verdediging laat de afloop bovendien zien dat OM en DIMP feitelijk niets substantieels hadden om De Meza voor te “veroordelen”. Punt.

Maar politiek gezien is er ook een andere kant.

Wanneer een politicus meer dan een jaar volhoudt dat hij niets verkeerd heeft gedaan en uiteindelijk toch een transactie betaalt om de zaak te beëindigen, heeft de bevolking het recht om te vragen:

Als u er volledig van overtuigd was dat u gelijk had, waarom dan niet een rechter dat laten vaststellen?

Het pragmatische antwoord kan zijn: omdat vier jaar procederen het eenvoudigweg niet waard is.

Maar het gevolg is wel dat de twijfel nu nooit volledig door een rechter zal worden weggenomen.

Ook dat maakt De Meza niet schuldig. Maar het is wel een prijs die verbonden is aan de keuze voor een transactie.

VOOR EEN TOEKOMSTIGE MINISTER MOET DE NORM HOGER LIGGEN

Daar wordt de zaak bijzonder relevant nu De Meza mogelijk alsnog minister kan worden.

Juridisch ministeriabel zijn is niet hetzelfde als politiek geen enkele vraag meer te hoeven beantwoorden.

Als De Meza besluit toe te treden tot het kabinet AVP-FUTURO, zou het redelijk zijn wanneer hij publiekelijk uitlegt hoe de fiscale situatie kon ontstaan, wat hij in zijn persoonlijke administratie heeft veranderd en waarom de gewone burger erop kan vertrouwen dat een vergelijkbare situatie zich niet opnieuw zal voordoen.

Niet als straf.

Maar als vorm van verantwoording.

Een toekomstige minister kan niet uitsluitend zeggen:

“De zaak is gesloten.”

Hij moet ook kunnen zeggen:

“Dit is wat ik zelf beter had kunnen doen.”

Dat zou zijn positie veel sterker maken dan wanneer alle verantwoordelijkheid uitsluitend bij DIMP of het Openbaar Ministerie wordt gelegd.

DUS, WIE HEEFT GEFAALD?

Het antwoord is waarschijnlijk niet zwart-wit.

Mike de Meza kan verantwoordelijkheid dragen als zijn belastingaangiften niet volledig op orde waren of als zijn administratie niet nauwkeurig genoeg was voor iemand die zich voorbereidde op een ministeriële screening.

De Belastingdienst lijkt een basis te hebben gehad om onregelmatigheden te signaleren, maar moet kunnen uitleggen of het gewicht dat daaraan is toegekend in verhouding stond tot de werkelijke ernst van de kwestie.

Het Openbaar Ministerie had de wettelijke bevoegdheid om onderzoek te doen, zoals het Hof heeft bevestigd. Maar de relatief beperkte uiteindelijke afdoening roept onvermijdelijk vragen op over de proportionaliteit, duur en impact van het onderzoek.

En ten slotte is er het screeningssysteem zelf.

Een systeem dat bedoeld is om de integriteit van het bestuur te beschermen, kan er kennelijk toe leiden dat een kandidaat politiek wordt geblokkeerd terwijl een zaak die nog niet door een rechter is bewezen, blijft voortduren.

Dat is precies de spanning die Aruba moet evalueren.

Niet om De Meza automatisch vrij te pleiten.

Niet om DIMP of het Openbaar Ministerie zonder bewijs schuldig te verklaren.

Maar om vast te stellen of iedere betrokken partij — inclusief Mike de Meza zelf — zijn verantwoordelijkheid heeft genomen op de manier die de samenleving mag verwachten.

Want de uiteindelijke vraag is niet alleen wie gelijk had.

De vraag is:

Wie had het beter kunnen doen, en wat kan Aruba uit deze zaak leren om te voorkomen dat dit opnieuw gebeurt?