ANALISIS |Pakico nos ta sinti liberdad pa comenta riba peso di otro hende?

ANALISIS |Pakico nos ta sinti liberdad pa comenta riba peso di otro hende?

Posted on 8/8/2026, 10:13 AM AST | Updated on 8/8/2026, 10:13 AM AST

Scirbi pa Tito Laclé

Comenta cu un hende a subi of a baha di peso ta algo cu ainda ta sosode cu hopi facilidad den nos comunidad. “Bo a subi den peso.”, “Bo ta bira gordo.”, “Wow, bo a baha hopi!”

Pa esun cu ta haci e comentario, podise e ta algo inocente cu ta dura apenas algun seconde. Pa esun cu ta ricibi e comentario, e impacto por ta completamente diferente.

Pero e discusion aki tin un otro realidad cu tampoco nos por ignora: Aruba tin un problema serio di sobrepeso y obesidad, y esey ta un asunto di salud publico cu nos mester atende. Dus mi ta tende bo caba ta puntra: Unda nos ta pone e limite? Con nos por papia honestamente tocante un problema real di salud, sin sinti nos automaticamente cu derecho pa comenta riba curpa di cada individuo?

Dos cos por ta berdad na mesun momento, pero  distincion ta e parti mas importante.

Nos por reconoce cu sobrepeso y obesidad por trece riesgo pa nos salud y cu como comunidad nos mester promove alimentacion mas saludabel, actividad fisico, prevencion y un estilo di bida mas sano. Sigur aki na Aruba.  Pero na mesun momento nos por reconoce cu esey no ta duna nos e permiso pa evalua curpa di otro hende sin cu nan a pidi nos opinion. NO!

Awor, no compronde mi robez. No comenta riba gordura di un hende no kiermen cu nos ta bisando: “Ta bon pa keda gordo.”

Tampoco respet pa un persona kiermen cu nos mester ignora consecuencia cu exceso di peso por tin pa salud.

E dos cosnan ey no ta un contradiccion.

Un problema di salud publico mester wordo trata como un problema di salud publico. Un individuo mester wordo trata como un ser humano.

PREOCUPACION OF SIMPLEMENTE COMENTARIO?

Naturalmente, no tur comentario tin intencion pa haci daño.

Un hende por ta sinceramente preocupa. Pero bon intencion no ta haci tur manera di acerca un persona automaticamente apropia.

Nos tampoco sa pakico e peso di un persona a cambia. Por tin diferente circunstancia tras di dje. Y hasta si simplemente e persona a come mas, move menos y subi peso, esey no ta haci su curpa propiedad publico.

E pregunta mester ta: Mi comentario realmente ta yuda e persona, of mi simplemente ta bisa loke mi a ripara? Pasobra tin un diferencia entre bisa “bo ta bira gordo” y acerca un ser keri den priva cu preocupacion sincero tocante su bienestar.

FAMIA

Den famia tin mas confiansa, pero ainda tin limite. Entre famia cercano, pareha of hendenan cu tin hopi confiansa, naturalmente por existi mas espacio pa papia tocante peso y salud. Specialmente si bo mira cu un ser keri su salud por ta na riesgo, keda keto tampoco semper ta e solucion. Pero ta e forma CON nos papia ta importante. Tin un diferencia grandi entre acerca un ser keri den priva, cu delicadesa, y tira un comentario dilanti di otro hende: “Wow, bo a bira gordo!”

CONFIANSA NO TA ELIMINA NECESIDAD DI TACTO

Y si, mi mes tampoco ta inocente den esaki. Probablemente hopi di nos a yega di comenta riba peso di famia of amigo. Tin biaha cu bon intencion. Pero e hecho cu nos a hacie tampoco kiermen cu semper tabata corecto. Reconoce esey no ta hipocresia. Ta simplemente reconsidera un costumber cu nos a normalisa.

“AT LEAST AMI POR BAHA DI PESO...”

Tin un manera un poco mas provocativo pa pone e asunto den perspectiva. I esaki ta mi ehempel faborito. E ta duro, cruel pero real! Hopi real. Imagina cu bo bisa un hende: “Wow, bo a subi hopi den peso.” Y e persona drei contesta bo: “Welll, at least ami por baha di peso, pero abo no por cambia of haci nada cu bo ta mahos.” Duro? Si. Grosero? Definitivamente. Y no ta un contesta cu mi ta recomenda, aunke cu tin biaha mi SA cu bo kier contesta asina. Keremi! Pero precisamente e reaccion cu e frase ta provoca ta interesante. Nos ta reconoce inmediatamente cu ta ofensivo pa ataca apariencia di un hende. Anto pakico comentario tocante peso no semper ta provoca mesun reaccion?

Un comentario inapropia no ta hustifica un insulto como contesta. Pero e ehempel ta pone nos dilanti di un spiel: Si mi no kier pa otro hende comenta negativamente riba mi apariencia, pakico mi ta sinti libertad pa haci esey cu nan? Pero tampoco nos mester cay den e otro extremo

Na mesun momento, e discusion no mester bira un carte blanche pa ignora obesidad.

RESPET NO TA MESCOS CU NEGACION

No abergonza hende pa nan peso no ta nifica cu nos mester presenta tur nivel di sobrepeso como algo sin consecuencia.

Como comunidad, nos mester por papia abiertamente tocante peso saludabel, alimentacion, movimiento, prevencion y responsabilidad personal. Profesionalnan di salud, Gobierno, scol, famia y cada individuo tin un rol den esey. Pero tin un diferencia fundamental entre educa un comunidad y avergonza un persona.

Berguenza no mester bira nos strategia di salud publico.

Y preocupacion tampoco mester bira excusa pa falta di respeto.

Si un hende lucha cu su peso, e meta mester ta pa yud'e move den direccion di mihor salud, no pa hacie sinti menos como persona.

NO TUR OBSERVACION MESTER BIRA COMENTARIO

Nos tur ta ripara cambio den otro hende. Esey ta humano. Pero ripara algo no ta obliga nos pa bisa esey.

Si un persona mes habri e conbersacion tocante su peso, pidi sosten of opinion, naturalmente e situacion ta bira diferente. Si ta un ser keri y tin preocupacion real pa su salud, busca e momento corecto y papia cu delicadesa. Pero si ta simplemente un conoci cu bo no a mira pa algun luna, realmente e prome cos cu e mester tende ta: “Bo a bira gordo”? Podise no.

“Con ta bay?”, “Bon di mira bo.” Esey por ta suficiente.

SALUD Y RESPET NO TA ENEMIGO

Na final di dia, nos no mester scoge entre dos extremo. Nos no mester scoge entre abergonza hende pa nan peso of pretende cu sobrepeso y obesidad no ta problema. Nos por haci tur dos cos corectamente: Tuma obesidad serio como asunto di salud, y na mesun momento trata e persona cu dignidad y respeto.

Un comunidad mas saludabel no ta wordo crea door di haci hende sinti malo tocante nan mes. E ta wordo crea cu educacion, prevencion, aceso na opcionnan saludabel, movimento, sosten y responsabilidad personal.

Y na nivel individual, un regla simpel por yuda: Prome cu bo comenta riba curpa di un otro hende, pensa si bo comentario realmente ta necesario, si e ta yuda, y con abo lo sinti si nan haci mescos cu bo. Pasobra preocupa pa salud di nos comunidad ta necesario. Bergonza hende no ta. Y respet pa un persona nunca mester wordo confundi cu ignora importancia di su salud.