Ley di Screening: Un tiger di papel?

Ley di Screening: Un tiger di papel?

Posted on 03/12/2025 11:31 am AST | Updated on 03/12/2025 3:44 pm AST

Scirbi pa Tito Laclé

Faltando un dia pa nos ‘posiblemente’ tende kende tur ta poni pa bira minister proximamente di e gabinete siguiente, ta bon pa ilustra kico tur ta envolvi pa laga e candidatonan realmente bira minister. Loke ta mei mei, ta e pa awor tan papia ‘afamado’ ley di screening, cu lo mester ta asina rigoroso cu bo mester ta casi un ‘super persona’ pa por bin na remarke pa e funcion. Tin cu lo bisa cu bo solamente mester actua corecto y cla, y nada di super persona. Pero e realidad ta cu e ta zona, como si fuera bo mester ta ‘superclean’. E la crea asina hopi speculacion cu tin hasta hende ta ‘bet’ cu otro ken si y ken no. Y toch, bo lo ripara despues di e analisis aki, cu e ley, por bien ta nada mas cu un simple ‘tiger di papel’.  Laga mi cuminsa splica pa bo compronde mi punto. 

E LEY

E ley di screening di candidatonan pa minister di Aruba, cu ta data for di december 2021, su meta ta pa garantisa un cierto nivel di integridad halto, competencia necesario y confiabilidad di candidatonan, prome cu nan wordo nombra como minister di un gabinete. Manera mi a bisa caba, por a scucha politiconan bisa cu e ley ta “rigoroso” y te hasta “esun di mas rigoroso den Reino Hulandes”. Pero ,- y esaki ta un pero grandi -, e pregunta ta si e ley, en bes di ta un arma contra corupcion (manera el a wordo bendi), no ta djis den forma di bisa… un simpel‘tiger di papel’.

RIGOROSO REAL?

Pa analisa esaki, ta bon pa considera e diferente componentenan di e screening, pa cual cada un tin su propio meta:

⁠  ⁠E investigacion hudicial ta controla si e candidato tin un strafblad of ta (of a) aparece como sospechoso den un investigacion pa actividadnan ilicito. ⁠  ⁠E investigacion di seguridad nacional ta determina si e candidato ta forma un risico pa e seguridad nacional. ⁠  ⁠E investigacion fiscal ta investiga e comportacion di e candidato pa cumplimento cu e obligacionnan di impuesto y di pago di prima, sea di su mes of di e negoshinan cu e (taba)tin riba su nomber of cu e (taba)ta maneha e ultimo 5 añanan. ⁠  ⁠E investigacion di transaccionnan inusual ta controla si e candidato (taba)ta involvi den transaccionnan financiero inusual, cu por ta indicativo pa labamento di placa of financiamento di terorismo. ⁠  ⁠E chekeo medico ta evalua e salud fisico y mental di e candidato. ⁠  ⁠E investigacion door di e Formador ta analisa e informacion ricibi di e candidatonan y di e departamentonan envolvi. 

HENTER UN WASLIJST

Riba su mes, e screening tin henter un ‘waslijst’ di rekisito, cu ta e motibo di e ‘tardansa’ di e proceso. Pa pasa tur e 7 candidatonan (y posibel backup en caso un candidato no pasa e screening prome) door di esaki, ta tuma su tempo, si realmente bo kier haciele manera mester. Y sigur no ta yuda, cu e formadornan a tarda hopi pa entrega e lista, debi cu internamente mes, nan tabatin retonan di ken si y ken no pa pone. Esaki a conta pa e partido berde. 

ANALISA E LEY

Te cu awo, mester bisa cu e investigacion di e formador no a haya atencion den prensa. Si analisa e ley bon, (y awor bo por cuminsa compronde e parti di e tiger di papel!!) por observa cu Procurador General (PG) ta contesta e pregunta si e persona tin un strafblad of ta aparece como sospechoso den investigacion. PG NO ta indica si un persona ta ministeriabel. Di e investigacion den cuadro di seguridad nacional, e hoofd di Veiligheidsdienst Aruba, ta duna un informacion cu por ta relevante tocante e candidato, incluyendo ki transaccionnan inusual e tin tras di su nomber. Hoofd VDA NO ta indica si e candidato ta ministeriabel. Di e investigacion fiscal, e inspector di belasting, ta duna un opinion (“oordeel”) di e comportacion fiscal di e persona. Director di SVB ta duna un opinion general (“algemeen oordeel”) di e comportacion di pago di prima (premiegedrag) di e candidato. Y finalmente, Ontvanger di belasting ta duna un opinion general di e comportacion di pago di impuesto y prima. Ni e inspector, ni e director di SVB, ni Ontvanger, ta conclui si e persona ta ministeriabel. Di e chekeo medico, por resulta cu mester haci ahuste na e life-style of luga di traha, pa e persona por funciona debido. E dokter y psicologo NO ta bisa si un persona ta ministeriabel.

FORMADOR MES

Asina nos ta yega na e investigacion cu e formador mes mester haci. Y esaki ta e parti mas importante porta: Ta e formador cu ta dicidi cu e NO ta promove nombracion di un candidato como minister na Gobernador di Aruba, den caso cu:  

a. E nombracion segun opinion di e formador, no ta compatibel cu e resultado di algun investigacion menciona aki riba;  

b. E formador no ta di acuerdo cu e palabracionnan e (!) a haci cu e candidato pa pone su interesnan comercial ariba distancia, of e areglo di pago cu e candidato a cera cu DIMP pa pago di belasting (y prima);  

c. E formador no ta di acuerdo con e interes comercial, funcion of trabou secundario di miembro di famia di e candidato, a wordo poni na distancia cu por crea posibel conflicto di interes;  

d. E candidato a wordo condena pa un delito (den un periodo di ocho aña prome cu e nombracion);  

e. E candidato ta sospechoso den un investigacion criminal andando;  

f. E candidato no a tuma medidanan pa pone su interes comercial riba distancia (of no ta declara ki funcion/trabou secundario e tin);  

g. E candidato no a tuma medidanan pa e pago di impuesto (of primanan), of pa cera un acuerdo.  

E RABO A CUMINSA KRUL CABA?

Aki ta unda e rabo di porco ta krul: si un candidato no ta sospechoso (di un investigacion actual) y no a ricibi un condena pa un delito (den ultimo 8 aña), TA E FORMADOR finalmente toch ta esun cu ta dicidi si e ta satisfecho cu e areglonan haci of pasonan tuma door di e candidato pa remedia su situacion cu a resulta di cualkier di e investigacionnan. Si e persona ta mal pagado mes di belasting y awo a core cera un areglo di pago, TA E FORMADOR ta dicidi si e ta satisfecho cu e areglo cera. Kiermen, ta solamente nombracion di un candidato condena of sospechoso na e momento aki, Gobernador di Aruba lo por evita pa pasa. Den TUR otro caso, ta e formador - segun su compas moral of consenshi- ta husga si e persona ta ministeriabel of no, y lo por hasta persisti pa Gobernador huramenta e persona. Esey lo no ta un acto contra ley di su banda, y den tal caso ta keda solamente un asunto di diferencia di opinion entre e formador y e Gobernador, pasobra ‘ley ta permiti esaki’. E Gobernador tin solamente un instrumento den man, si e formador propone algo “contra ley”. 

FANFARIA COMPLETO

Pues, realmente henter e fanfaria di cu e ley nobo di screening ta asina  “rigoroso” of “pisa”, e realidad sunu, ta cu tur cos ta depende di e compas moral (consenshi) di e formado. Si e ta haya cu ta bon loke e candidato pa minister a haci como areglo cu DIMP/SVB of a palabra cu ne mes, e por persisti na nombra e persona como minister. Dus realmente, e tin e ultimo palabra. Y e parti ‘rigoroso’, ta disparce. Bo por hasta bisa cu henter e sistema di investigacion y control ta mes fuerte cu e formador su caracter di liderasgo y curashi pa impone of ehecuta e intencion di e ley. Sentido comun y etica moral, ta siña nos cu bo NO por ta arbitro y hungado pareu. Of bo ta un, of e otro. Awo nos ta sinta cu un arbitro cu ta lider di e “team” y ta hungado na mes momento! Pues, si ningun candidato ta sea un sospechoso di ley, no mester tin problema pa e bira minister. Ni con rigoroso e ley nobo ta. Y ken lo mester cambia e sistema pa haci’e mas husto? E mesun arbitro cu su team. P’esey lo no ta nada straño si e ley di screening di minister keda un tiger di papel! E formador en cuestion, cu tur respet pa su persona, por evita mas confrontacion interno y laga cos bay liher. Of net pa mustra cu e ta ‘the man’, e por tuma e rumbo cu mester. Ban spera. In any case, pa ‘suerte’, nos speransa ta e echo cu e biaha aki nos dos formador, of ‘arbitro’: un di cada team! E palabra ta, ken lo tin mas poder aki. Y si esaki, e consenshi por persigui e arbitro den e proceso. Tik tok. Diahuebs nos ta haya sa. 

  • AZV a lanza logo relaciona cu 25 aña di seguro AZV

    AZV a lanza logo relaciona cu 25 aña di seguro AZV

    ORANJESTAD – Recientemente meymey di invitadonan y partnernan di sector di cuido di Aruba, di Colombia y e famia di Organo Ehecutivo AZV (OE AZV), Prome Minister Mike Eman, Minister Mervin Wyatt-Ras y director di OE AZV Edwin Jacobs a desvela e logo cu durante 2026, OE AZV lo uza relaciona cu 25 aña di existencia di nos seguro AZV.

  • VIDEO: Grupo di prensa local a conoce e restaurant mas nobo ‘Gaia House of Grill’ na JOIA Aruba

    VIDEO: Grupo di prensa local a conoce e restaurant mas nobo ‘Gaia House of Grill’ na JOIA Aruba

    ORANJESTAD – Un grupo di  prensa local a keda invita diabierna ultimo, pa e evento titula ‘The First Table at Gaia’, cu ta duna e grupo selecta di prensa, un prome bista di e restaurant mas nobo di Aruba, Gaia House of Grill, situa den e hotel mas nobo di Aruba, JOIA Aruba by Iberostar. E gerente di mercadeo di JOIA Aruba Rudolfo Dirkz a splica en corto, con a bay cu e anochi special aki. 

  • Famia di turista cu a muri tragicamente na Aruba, ta papia, y curpa ta 'pega' na Aruba ainda

    Famia di turista cu a muri tragicamente na Aruba, ta papia, y curpa ta 'pega' na Aruba ainda

    ORANJESTAD - Famianan di un mama di suburbio cu tin cinco yiu a publica un comunicado despues di cuater dia despues cu nan a haña su kurpa morto den un cuarto di hotel na Aruba, despues cu su esposo a salta for di e dak pa su morto. Noticiacla a compronde tambe cu e curpanan ta na Aruba ainda, debi na un situacion logistico. Un scanner cu mester trata e curpanan prome cu pone nan riba avion bek pa Merca, ta defecto, y tanten cu esaki no sosode, e curpanan no por bandona Aruba.  Mientrastanto e comunicado cortico di e famia ta bisa:” Cristina (e señora cu a wordo haya morto den e camber), tabata mama di cinco, abuela, yiu, ruman, tia y un miembro valioso di su famia y comunidad”.  “Lo recorda su dedicacion pa su ser querido y e influencia positivo cu e la tene riba tur hende rondo dje” .

  • Pastoor Jairo:”Mi no a perde rumbo! Simpelmente mi ta gusta ta den pueblo di hopi forma”

    Pastoor Jairo:”Mi no a perde rumbo! Simpelmente mi ta gusta ta den pueblo di hopi forma”

    ORANJESTAD – “ Kisas bo no ta di acuerdo cu mi. Kisas bo ta pensa cu mi a perde rumbo di mi bida como Sacerdote of kisas mas cos tin den bo cabez! Ora bo ta pensa esey, ta esaki mi por bisa bo pa awor!” tabata reaccion di pastoor Jairo Maduro, riba critica entre otro riba e echo cu e ta fungiendo awor tambe como ‘prins’ di Carnaval 72. “ Siendo un Sacerdote pa 21 aña caba y hopi feliz di mi vocashon, mi ta sinti cu mi mester ta den pueblo den su celebrashonan y tambe den su luchanan y dolornan” e ta sigui bisa. “Mi ta gradici Dios cu mi por haci esaki tambe! Pasobra realmente ta hopi cos mi sa haci y algun di nan ta tras di cortina! Ta den pueblo kiermen, duna e mihor dibo y sa kiko ta biba den cada curazon.Mi curpa a bisti diferente bistir of trahe, pero e bisti cu ta marca mi funshon ta un Sotana preto cual tambe tin biaha no ta ser aprecia, pero cu ta laga tur hende sa cu mi ta un homber di Dios, manifestando cercania, compashon y alegria tur momento”. Segun Maduro, e no ta un mundano, pero ainda e ta bibando den e mundo aki y sintiendo juzgamento y amor na mes tempo, pero cu e no tin problema cu esey. “ Den e dianan aki lo bo mira mi den ambiente di musica, alegria, pero mi kier bisabo cu tambe mi ta cana den gang di Hospital, mi ta bishita Hospice y casnan di grandinan tin biaha den oranan di marduga pa tene man di esnan cu ta saliendo di e bida aki y pa duna consuelo pa esnan cu ta keda! Tur dia mi ta para tras di un mesa grandi pa celebra Hesus bibo den Eucaristia cual ta mi mayor forza!  Mi no a perde rumbo simpelmente mi ta gusta ta den pueblo di hopi forma!”

  • CTB ta mercadeando e isla diferente awor cu Corsou a clasifica pa Mundial di Futbol 2026

    CTB ta mercadeando e isla diferente awor cu Corsou a clasifica pa Mundial di Futbol 2026

    ORANJESTAD - Durante e programa Noticiacla LIVE, Margie Zoetrum, Communications Coordinator di CTB ta splica cu ta mercadeando e isla diferente awor cu Corsou a clasifica pa Mundial di Futbol 2026. E programa completo, lo pasa otro siman diamars pa 8:30pm

  • Prome minister Mike Eman ta invitado di Noticiacla LIVE awe nochi!

    Prome minister Mike Eman ta invitado di Noticiacla LIVE awe nochi!

    ORANJESTAD – Awe nochi prome minister di Aruba Mike Eman ta e invitado di e programa Noticiacla LIVE. Durante e programa aki, periodista Tito Laclé lo toca temanan di actualidad manera e anuncio recien di salida di Eman for di politica (retira como lider di AVP), situacion geopolitico y e efecto pa Aruba, e relacion cu Hulanda, logronan den e prome aña di gobierno, y mucho mas. Sigur un programa cu bo no kier perde. E ta cuminsa 8’or y mei y por tin un duracion maximo di un ora, compara cu e tempo normal di mei ora. E ta riba e pagina di Facebook di noticiacla 2.0 y mesora despues riba e pagina di Youtube di noticiacla. No perd’e!

  • Powered by SETAR