Analisis: E bol di hilo politico bruha cu tin awor

Analisis: E bol di hilo politico bruha cu tin awor

Posted on 7/25/2022, 9:21 AM AST | Updated on 7/25/2022, 11:40 AM AST

E siman cu a pasa, a surgi un impasse (mas) entre e islanan CAS (Corsou, Aruba y St Maarten) y Hulanda pasobra segun Hulanda, e islanan a ‘desobece’ un acuerdo cera cu Conseho di minister di Reino (RMR) cu ta pasa e ley di Normering Topinkomens, pa asina por cuminsa paga e 5% cu a kita, bek na e trahadonan. Gobierno di Aruba ta sigura cu no ta un desobediencia, sino un derecho cu nan tin pa actua asina. Realidad sinembargo ta otro. Ora cu tin un acuerdo, mester cumpli cu ne, pa con malo cu cos ta. Tuma ehempel di un banco. Si bo cera un acuerdo, bo no por cambia na caminda. Y si e situacion cambia, banco por ‘ahusta’ pero temporalmente y no pa semper. Den e caso aki, si bo no tabata di acuerdo cu e acuerdo, bo no mester a firm’e. Punto. Awor, por argumenta cu ‘lomba tabata contra muraya etc’. Esey tambe ta berdad y berdad ta cu Hulanda mester a coopera. Di otro banda, berdad cu costo di bida a subi cu ta pone cu salarionan tambe mester subi. Y como tal ta husto pa e trahadonan haya parti di nan salario bek. Ta berdad tambe cu no ta husto cu mester perhudica e trahadonan door di corta nan salario den e caso aki. Loke cu Hulanda kier sinembargo, ta pa gobierno corta gasto y aumenta entrada. Aki ta unda cu e placa mester bin, y no di e salario di e trahadonan. Pero, gobierno, den wowo di Hulanda y otro expertonan, no ta haciendo lo suficiente den esey. A haci yen di promesa pa corta aki aya. Y Hulanda a coopera cu tur esaki, pero historia recien ta mustra cu nos islanan no ta gusta ‘cumpli cu acuerdo y promesa’. Y cu esey den mente, Hulanda ta coopera, pero ta pesey tambe ta pone condicion na dje. Y e problema ta cu nos ta cumpli, pero na nos forma. Y aki e bol di hilo ta cuminsa bruha. 

MAL GOBERNACION DI AÑANAN

E situacion cu nos ta aden aworaki, ta resultado di añanan di ‘mal gobernacion’. Y cu mal gobernacion, mi kier men, decisionan politico tuma durante varios gobernacion di varios signatura desde Status Aparte, cu e meta pa sigura voto envez di tuma decision responsabel pa sigura cu nos aparato gubernamental ta solido pa en caso di un ‘crisis’ manera cu nos a haya nos mes aden. Nos por grita awor cu Hulanda ta mal mama pa su yiu, y cu nos ta wordo colonisa di nobo. Cu Hulanda a parti placa rond mundo, pero no pa nos. Y asina tin yen di motibo y ehempel mas. Pero e realidad ta, cu legalmente e structura internacional ta hinca diferente den otro. Nos no por compara nos mes cu e paisnan cu Hulanda a yuda, ya cu entre Hulanda y e paisnan ey tin un otro tipo di acuerdo internacional. Hulanda a recorda nos esey tempo cu a fia Colombia un suma grandi miyonario, y nos a cuestiona pakico nan si y nos no. Por ehempel, cu a duna Spaña placa, ta den relacion cu Union Europeo y nan ta supervisa e placa y a exigi reforma eynan tambe y no ta djis duna, manera cu ta kere. Pero si busca informacion, ta haye envez di bisa cos sin mas. Mescos ta bay pa p.e. Ucraina. Esaki ta trata mas bien un situacion geo politico unda cu a condiciona e sosten tambe, manera exigi mas democratisacion. Y asina por sigui.

CO-CULPABEL

Hopi lo bisa, cu Hulanda ta co-culpabel di e situacion aki y aki mester wak CAFt cu mester a ‘interveni’ masha tempo y no laga e situacion malo aumenta y yega na unda cu e ta aworaki. Si nan a actua masha tempo pasa (for di tempo di gobierno di otro signatura), via Hulanda, porta awe nos tabatin un situacion diferente. Pues, den e forma ey, Hulanda tambe ta carga culpa. Pero, e realidad ta cu e mayoria di culpa, ta nos mes ta cargue. 

BRINGA HULANDA

Hopi ta pensa cu nos mester bringa Hulanda contra e abuso aki, y otro cu conoce e ‘historia y experiencia’ ta mustra cu nos NO lo gana un bataya contra Hulanda. Wie betaald bepaalt. Otronan ta bisa, si pero ata Betico Croes (dfm) si a logra convence Hulanda e tempo ey y Hulanda a baha cabez pa nos. E diferencia e tempo ey tabata, cu nos tabata uni contra un solo meta: Corsou. Esey a pone Hulanda pensa dos biaha prome cu bringa nos. E resultado ta e Status Aparte. Awe e situacion ta diferente. Nos isla ta dividi. Y mal dividi. Ultimo encuestanan di Noticiacla entre su lectornan mes ta mustra esaki pa un parti. Y mientras cu tin e division aki, nos no lo logra bringa e ‘enemigo comun’ awor, cu ta Hulanda. Esey ta si bo kier wak Hulanda como e enemigo. Si nos tabata uni, Hulanda lo a canta un otro cantica. Di otro banda, ta e mesun ‘enemigo’ aki ta yudando nos. Loke Hulanda ta haciendo awor, ta yuda nos den e bon direccion, y guia nos yega na un situacion miho aki par di aña. Nos a demonstra cu nos mes ‘ainda’ no por, y pesey e ‘enemigo’ ta hacie pa nos. Esey ta e ‘obligacion’ cu Hulanda tin pa yuda nos. Hopi di nos no kier wak esey awor, pero lo por wak esaki na caminda. 

DESOBEDIENCIA 

Bek pa e ‘desobediencia’. Gobernantenan por grita tur dia cu a pensa riba nos pueblo ora cu a dicidi pa aproba pago di 5% toch, y cu esaki a crea ‘goodwill’ cu un grupo di trahado publico, pero mes momento, a crea un otro problema. Un problema cu awor por zona leu, (tin vacacion y tur hende nan mente ta otro caminda), pero asina vakantie caba, e fecha di fin di augustus ta yega y esaki lo tin su consecuencia ora cu RMR dicidi riba destino di Aruba y e otro islanan en cuestion. Tin grito tambe cu Hulanda no por haci loke e ta haciendo, y cu ta su deber pa yuda nos sino mas. Esey ta corecto tambe, y ta te hasta ancra den nos constitucion. Pero e forma ey segun mi, (waarborgfunctie), no ta e forma cu nos kier ayudo. Hulanda, ora di e crisis, a actua mesora, y percura pa esnan den necesidad haya ayudo necesario. Pero, anticipando problema y usando pasado como un ehempel, a hinca e structura den man di p.e. cruz cora, enbez di gobierno. Y e problema cu FASE, a prueba, cu nan tabatin razon. Cu Hulanda tambe a haya problema, por bien ta, pero e realidad ta cu grita esey awor, no ta yuda nos pa e dicho, ‘beggars cant be choosers’. Berdad cu hopi cos no ta ‘husto’, pero e ta e realidad si. Nos por grita ariba, cay abou, pero ta Hulanda ta nos unico ayudo. 

ZAKENKABINET

Gabinete nacional of zaken kabinet ta un opcion pa e problema di e bol di hilo aki? E opcion aki a bin dilanti atrobe e siman aki. Y mesora, politiconan a desbarata e idea, logicamente. Y ta comprendibel. Si bo pone hendenan ‘ageno’ riba e funcionan di minister, ta keda e politico den parlamentario cu tin cu control’e. Esey lo no funciona, pasobra e gobernantenan si lo sa di tuma decision no popular, pero necesario, cu lo por crea ‘rabia’ den comunidad, y cu lo tin consecuencia pa e parlamentarionan cu mester di e voto ora cu bin un eleccion. Por lo menos esey lo ta nan argumento pa cual nan no lo sostene un zaken kabinet. Esaki siendo cu porta net e cambionan impopular por crea un situacion cu na final, ta resulta miho pa e comunidad.Lamentablemente nos ta mucho inmadura politicamente pa compronde esaki. E ora tin e gabinete nacional. Esun cu ta den mando aworaki, hamas lo acepta esaki, y sigur no awor cu pa un periodo largo, a yama e otro pa tur cos di corupto, ladron y Dios sa kico mas. Hasta Universidad di corupcion. Esun cu ta den oposicion, logicamente kier un chens pues ta habri man y ta lubida tur e malo cu nan a grita di e gobierno actual, basta nan drenta y haya un chens. Nan ta pensa, unabez aden, ta keda aden, sea con sea. Pues, esey tampoco ta un pensamento cu lo funciona, y si, atrobe pa falta di madurez politico. Ta keda e alternativa, di e medida di supervision Hulandes unda cu ta sinta riba stul di e gobernante actual y haya mandato Real pa goberna pa un periodo, manera a sosode na Statia. Pero, e gobierno actual lo no acepta esaki y bringa cu alma y cuerpo, y of benta gobierno abou, culpa Hulanda y spera e ora cu nan por conta cu e sosten patriotico di e partido y isla, y usa Hulanda como e gran culpable di tur cos. 

AUTONOMIA PARLAMENTARIO

Y finalmente, e autonomia di Parlamento. Gobernantenan local ta grita cu Tweede Kamer na Hulanda lo nunca acepta pa gobierno manda riba nan. Y corecto. Pero no ta esey ta e problema. Bon politica, ta percura pa prome cu cualkier ley bay Parlamento, gobierno haci su trabou y sigura cu prome cu ta asina leu, tin un ley cu Parlamento por biba cune PROME cu e bay pa votamento, of pa e wordo aproba entre gobierno. Tabata Raymond Knops mes a bisa na Aruba un tempo pasa, cu ta trabou di cada gobierno pa bende e ley cu Parlamento, prome cu e keda formalisa. Aki esey no a sosode. A cera un acuerdo entre gobiernonan (Hulanda si a check cu Tweede Kamer prome cu presenta esaki sigur), sin cu Aruba a check cu Parlamento. Ta despues Parlamento a haya chens pa vota pe, y logicamente Parlamento pa e no bira ‘obsoleto’ a vota pa un cambio. Esey ta nan derecho. Solamente cu mester a presenta e cambio ey PROME.. Y si no tabatin acuerdo, e ora Hulanda y Aruba mester a bringa esey na nivel di gobierno. Pero no bay di acuerdo riba nivel di gobierno pa DESPUES bay Parlamento. 

MAL POLITICA

Simplemente, segun mi, Aruba a hunga mal politica aki. Ban wak con e bol di hilo aki ta sigui lora. Gobernantenan di Aruba y nan simpatisantenan ta sigura cu e pushi (gobierno na mando) cu tin e bol di hilo, tin yen di bida. Pregunta ta, for di cua momento a cuminsa conta e bidanan. For di tempo cu AVP tabata na mando, of ta cada partido tin un pushi diferente. Segun mi, e pushi yama Gobierno na turno, y como tal. E ta un continuidad, y cu e ultimo bidanan ta yegando. Hopi lo no ta di acuerdo, pero e ta un analisis. Bo no mester ta di acuerdo. Nos ta biba riba un pais democratico, unda cu tur hende tin nan opinion. Ban wak con e bol di hilo aki ta bira otro luna. Scirbi pa Tito Lacle