Scirbi pa Tito Laclé
Awe Aruba ta confronta un realidad cu ta laga hopi hende preocupa. Den 6 luna di tempo, dos hoben a perde nan bida den caso di asesinato. Un di 18 aña na principio di aña, y awor un otro di apenas 16 aña.
E dos tragedianan no a pasa den e mesun periodo, pero e hecho cu dos hoben tan hoben a bira victima di asesinato den un solo aña (apenas e prome mitar di e aña), ta lanta un pregunta legitimo: ta trata di dos incidente separa, of ta e prome señalnan di un problema cu por bira mas serio?
E pregunta ta importante, pero e contesta mester keda basa si riba hecho, y no riba emocion.
E cifra mes, no ta indica un crisis (ainda), pero e preocupacion ta real si.
Te awor no tin evidencia cu Aruba ta pasando door di un explosion di asesinato of cu e isla ta experenciando un aumento extraordinario di homicidio compara cu añanan anterior. Pero asesinato cu ta envolvi hoben, ta semper un señal cu mester wordo tuma serio.
ESTUDIO
Un reciente estudio di Bureau Beke, encarga door di Ministerio Publico, a conclui cu delincuencia hubenil na Aruba no ta masivo, pero cu e mayor preocupacion ta precisamente violencia y uso di arma. E investigadornan ta menciona un aumento di cierto forma di criminalidad y cu algun hoben ta drenta den criminalidad na un edad cada biaha mas jong. Segun e informe, alrededor di 1,5% di hoben entre 12 y 18 aña ta drenta den contacto cu polis cada aña. E porcentahe no ta extraordinario (ainda), pero Aruba su tamaño ta haci cu cada caso tin un impacto mucho mas grandi riba comunidad.
GANGNAN: UN PROBLEMA CU NO TIN SOLUCION RAPIDO
Si eventual investigacionnan mustra cu e asesinatonan tin relacion cu conflicto entre grupo criminal of gang, e reto lo bira sigur mas compleho.
Experiencia den hopi otro pais ta mustra cu gangnan generalmente no ta nace simplemente pa motibo di criminalidad. Nan ta desaroya door di un combinacion di factor social, manera falta di supervision familiar, abandono escolar, falta di perspectiva laboral, buskeda di identidad, influencia di grupo y, den algun caso, facilidad pa haya arma.
Esaki ta nifica cu solamente aumenta presencia policial no lo basta pa elimina e problema.
UN PLAN DI EMERGENCIA TA SUFICIENTE?
E siman aki, un dia despues di e ultimo asesinato, un partido politico local a pidi Minister di Husticia pa presenta un plan di emergencia. Bo por pensa, ata, politica kier ‘score’ atrobe, of un ‘otro forma pa critica of duna culpa na e gobierno na mando’. Of e por ta un intencion genuino di preocupacion.
E pregunta ta e ora: Kico mester tin den un plan asina?
Si e plan ta concentra solamente riba mas patruya policial, mas control y mas detencion, probablemente e resultado lo ta limita. Pero si e ta combina prevencion, aplicacion di ley y rehabilitacion, e oportunidad pa logra resultado sostenibel ta muchu mas grandi.
Un plan efectivo por inclui:
identifica hobenan cu ta den riesgo na un fase temprano;
fortalece presencia di trahador social den scolnan;
guia intensivo pa famianan vulnerabel;
evita abandono escolar;
controla circulacion di arma ilegal cu mas rigor, (aunke esaki no ta logrando na Aruba);
y coordina trabou entre polis, Ministerio Publico, scol, salud mental y organizacionnan comunitario.
ARUBA TIN UN BENTAHA
Aruba ainda tin un bentaha cu hopi paisnan grandi no tin.
Como comunidad chikito, señalnan di problema por wordo detecta mas lihe y diferente institucionnan por coordina accion mas rapido. Pero e bentaha aki solamente tin balor si gobierno, comunidad, scolnan y famianan TUR actua proactivamente. Y no solamente DESPUES di un tragedia.
E PREGUNTA BERDADERO
Talbes e pregunta no ta si Aruba awor ta den medio di un crisis di delincuencia hubenil.
E pregunta ta si nos ta dispuesto pa reconoce e señalnan prome cu e problema crece.
Dos asesinato di hoben den un solo aña no ta automaticamente proba cu Aruba tin un problema structural di gang. E tampoco no por wordo ignora como dos incidente sin relacion cu otro.
Nan ta un recordatorio cu inversion den educacion, guia familiar, salud mental, oportunidad pa hoben y un aplicacion consistente di ley ta esencial pa preveni cu violencia bira un problema mas profundo.
Pasobra den materia di criminalidad, e mihor momento pa actua semper ta prome cu e tendencia bira normal.