Analisis: RvA cu conseho cla: HOFA no por pasa riba Constitucion – Saca articulo 38!

Analisis: RvA cu conseho cla: HOFA no por pasa riba Constitucion – Saca articulo 38!

Posted on 4/30/2026, 10:42 AM AST | Updated on 4/30/2026, 10:43 AM AST

Scirbi pa Tito Laclé

E conseho di Raad van Advies (RvA) riba e concepto di e Rijkswet HOFA pa controla e supervision financiero di Aruba, manera cu Noticiacla a publica ayera den forma di primicia, ta manda un mensahe cla: Disciplina financiero ta necesario, pero no a costo di autonomia constitucional di Aruba.

Den su analisis, RvA ta reconoce cu Aruba mester un marco mas fuerte pa maneha su finansa publico. Despues di añanan di debe y impacto di crisis economico, tin necesidad pa tin regla mas cla riba presupuesto, gasto y sostenibilidad. HOFA ta wordo presenta como un instrumento pa logra stabilidad, aumenta confianza internacional y facilita acceso na financiamiento.

Pero e conseho ta pone enfoke riba con e ley ta wordo structura. Segun RvA, e problema no ta e idea di supervision financiero mes, sino e forma legal cu ta wordo usa pa implementa esey. Y ey ta unda articulo 38 den e ley di HOFA ta bira e punto mas sensitivo di henter e concepto di ley.

ARTICULO 38

Articulo 38, manera cu e ta plantea den e concepto di ley, ta crea un mecanismo unda regla importante por wordo ahusta of influencia sin pasa completamente door di proceso legislativo di Aruba. Den practica, esaki por significa cu Parlamento di Aruba no semper tin e ultimo palabra riba decisionnan cu ta afecta su propio finansa directamente. Pa RvA, esaki no ta solamente un detaye tecnico, pero un cuestion fundamental di autonomia.

E conseho ta pone esaki mas fuerte ainda cu un principio constitucional cla: “E Staatsregeling (di Aruba) no ta autorisa gobierno pa desvia for di e disposicionnan di e Staatsregeling cu ta trata di con ley ta wordo crea.”

E frase aki ta bay na e curason di e critica. E ta nifica cu gobierno no tin e poder pa crea mecanismonan cu por pasa RIBA e proceso normal di legislacion, aunke e meta ta uno financiero. Pa RvA, articulo 38 ta haci exactamente esey—y PESEY e ta problematico.

Ademas, RvA ta indica cu tin un alternativa claro pa evita e conflicto constitucional: Regla e contenido di e normanan di presupuesto directamente den e rijkswet mes, of via un Algemene Maatregel di Rijksbestuur, cu acuerdo entre e paisnan y cu consulta di IMF. Den e caso ey, articulo 38 no ta necesario y e proceso por sigui sin crea tension cu autonomia di Aruba.

E conseho ta adverti cu un construccion manera e ta aworaki, por drenta den conflicto directo cu e Staatsregeling di Aruba, pasobra e ta toca e principio basico di autogobernacion. Aruba, como pais dentro di Reino, tin e derecho pa regla su propio asuntonan interno, y finansas publico ta un di e pilarnan mas importante di  e autonomia aki.

Pesey, RvA no ta limita su mes na critica. E conseho ta haci un recomendacion directo y fuerte: Articulo 38 mester wordo elimina completamente for di e concepto di ley. Segun nan, esaki ta necesario pa evita friccion constitucional y pa mantene un balansa correcto entre supervision financiero y autonomia local.

E analisis di RvA ta mustra claramente cu HOFA tin dos cara. Di un banda, e ley ta ofrece oportunidad pa pone finansa di Aruba riba un base mas solido. Pero di otro banda, si e ta wordo implementa cu mecanismonan cu ta limita proceso democratico local, e riesgo ta cu e ley por debilita autonomia enbez di fortalece estabilidad.

Na final, e debate riba HOFA no ta solamente tecnico of financiero. Ta un debate riba poder, responsabilidad y limite di influencia externo. Y segun Raad van Advies, si e base legal no ta correcto, e consecuencia por ta mas grandi cu e problema cu e ley ta busca soluciona.