ORANJESTAD – Un rapport nobo di Algemene Rekenkamer Aruba (ARA) ta pinta un cuadro preocupante di maneho financiero di Pais Aruba durante aña 2020. Apesar di cierto mehoracion den cumplimento tecnico di e presupuesto, e organo di control ta alerta cu efficiencia a bai a costo di transparencia, loke por debilita responsabilisacion y bon gobernacion. E investigacion, publica 13 di maart 2026, ta analisa si e ehecucion di e presupuesto di 2020 a tuma luga segun ley y reglanan financiero. Tambe a revisa e impacto fuerte di pandemia di COVID-19 riba e situacion financiero di Aruba.
PANDEMIA A LAGA BURACO PROFUNDO DEN FINANSAS PUBLICO
Aña 2020 a resulta un periodo excepcional pa finansas di Pais. Gobierno a paga Afl. 341,5 miyon na ayudo financiero di emergencia pa sostene economia durante pandemia.
Entre e gastonan mas grandi tabata:
Afl. 275,5 miyon na subsidio di salario
Afl. 42,8 miyon na programa FASE
Afl. 22,9 miyon pa empresanan chikito y mediano (MKB)
Afl. 99,7 miyon na contribucion pa AZV
Pa motibo cu gastonan a subi fuertemente mientras entradanan a baha, e deficit operacional di Pais a subi te Afl. 739,6 miyon, casi Afl. 735 miyon mas compara cu 2019. Durante e crisis, Aruba tambe a ricibi prestamonan di Hulanda cu condicionnan estricto.
MENOS TRANSPARENCIA DEN PRESUPUESTO
Segun Algemene Rekenkamer, cambionan introduci den structura di e ley di presupuesto pa 2020 a reduci e cantidad di incumplimento formal. Sinembargo, e cambio aki a reduci transparencia y informacion den e presupuesto di Pais. E rapport ta señala cu falta di un vinculo cla entre maneho politico y cifranan di presupuesto ta limita e rol di control di Parlamento. Alabes, e sistema nobo ta duna mas libertad na ministernan pa move fondonan dentro di nan ministerio sin aprobacion previo di Parlamento.
GASTONAN ILEGITIMO Y FALTA DI BASE LEGAL
Den e ehecucion di presupuesto di 2020 tambe a wordo detecta irregularidadnan. Entre otro:
Afl. 12 miyon na gasto cu a supera e presupuesto aproba pa Parlamento
Afl. 42,8 miyon na pago FASE sin base legal na e momento
Prestamonan cu a wordo contrae sin autorizacion previo di Parlamento, manera ley ta exigi. Ademas, ceramento di administracion financiero di Pais pa 2020 a sufri retraso structural, loke ta afecta confiabilidad di e cuenta anual.
YAMADA PA CORECCION STRUCTURAL
Algemene Rekenkamer ta enfatisa cu reduccion di retraso administrativo no mag wordo logra a costo di calidad y transparencia. Cu meta di introduci un cuenta anual completamente controlabel pa 2026, e organo ta pidi medidanan urgente pa fortalece maneho financiero di Pais. Segun Rekenkamer, transparencia y dunamento di cuenta na tempo mester bira un norma permanente dentro di e ciclo presupuestario. Solamente asina por restaura confianza den finansas publico y bon gobernacion. E rapport completo ta disponibel riba www.rekenkamer.aw. Actualmente Algemene Rekenkamer tambe ta investiga e cuentanan anual di 2021 te 2024, cu resultadonan lo wordo publica durante e aña aki.