Scirbi pa Tito Laclé
Nos isla ruman, Corsou a conoce un fenomeno politico ‘nobo’ e fin di siman aki, unda cu pa prome biaha den su historia ‘cortico’ como pais, e ta bay haya un gobierno di un solo partido. Cu e victoria abrumador di e partido Movimento Futuro Korsou (MFK) cu mas di 40 mil voto y 13 asiento, e ta bira e prome partido pa goberna su so, esta sin tin mester di un partido di coalicion. Y e pensamento su tras ta, cu asina e por traha ‘trankil’, sin menasa constante di otro partido y ‘stroba’ e plannan di ehecucion. En realidad, loke e situacion aki ta brinda ta stabilidad den gobernacion (irespecto si mester tuma decisionnan dificil), eficiencia den implementacion di maneho (sin mester haci compromiso of tira awa den biña cada biaha), y un liderasgo firme di un Prome Minister (cu no mester laga su mes wordo limita door di un vision cu no ta riba su lista di prioridad). Mientras cu pa Corsou, esaki ta algo nobo, Aruba tin suficiente experiencia cu esaki caba. Laga mi corda bo, y mesora, bisabo tambe cu tin un ‘otro banda di e medaya’ aki pa e fenomeno aki.
Manera bo lo ta corda, mi ta spera anto, tanto partidonan AVP y MEP a conoce e ‘poder absoluto’ aki y a gust’e asina hopi cu for di e tempo ey, ta boga pa esey so. Lamentablemente, nos a wordo confronta cu cierto ‘desventaha’ cu tin ora cu bo haya bo den un situacion asina. E por bay asina leu, cu hasta e por crea scenarionan cu por mina nos democracia, y e asina yama ‘fair play’. Laga mi splica mi mes miho. Pa cuminsa, mester menciona e sistema di “Checks and Balances”, cu ta wordo debilita ora cu tin un solo partido cu mayoria absoluto den parlamento. Paso si un minister “pifia” mes, no tin un mayoria den parlamento cu lo por lague responsabilisa su mes efectivamente, cu a pone cu nos a conoce un “minister den prison” cu no a wordo retira. Un gobierno di un partido so, no ta sinti e presion tampoco pa responsalisa su mes na “e pueblo votado”, cual ta guia na corupcion, y indiferencia pa cu e necesidad publico. Esey a guia cu na Aruba por ehempel, un gobierno a laga traha un tram pa hiba turista pasa den caya grandi, en bez di construi un scol pa nos muchanan.
Ta bin acerca, cu ora bo tin un partido so ta domina e arena politico, e ta haci e polarisacion politico mucho mas fuerte, cu lamentablemente ta termina den limitaotro partidonan, of gruponan di ciudadano cu no ta wordo representa pa e partido ey. Asina nos a conoce diferente Gabinete cu a ‘trapa’ e derechonan di ambtenaar djis pa motibo di nan color politico. Finalmente nos por conclui a base di e casonan cu nos a conoce, cu polarisacion ta pone cu interes di partido ta bira mas halto (of mas prevalente) cu interes general. Otro punto ta, cu un partido cu mayoria absoluto por pusha proyectonan radical sin suficiente debate riba e consecuencianan di termino largo. Kisas e proyecto di “Bo Aruba” ta sirbi suficiente como ehempel di con malo esaki por ta pa un pais, ora cu lesa e conclusion cu Algemene Rekenkamer Aruba a skirbi, di e risiconan enorme pa largo plazo di e proyecto.
Un otro fenomeno cu nos a observa na Aruba ta, cu despues cu un partido mayoritario bin na poder, e gruponan cu a wordo ‘priminti’ algo ta bin exihi pa ‘cumpli’. Problema ta ora cu esnan na kende a ‘priminti algo’ ta esnan cu a yuda financia e campaña y a yuda e partido logra yega na e victoria absoluto. Un campaña manera cu Corsou a conoce ultimo aki, tabata uno sinigual. Uno cu visiblemente a costa hopi placa, y a yega practicamente tur tur caminda, esta den tur skina di e isla ruman. Y manera cu e lider mes (di MFK) a confesa e mesun anochi di eleccion, a haci uso di e ‘gremio’,- manera cu e mes a yam’e -, di Hulandesnan na Corsou, cu no solamente ta grandi eynan, pero cu a yuda financia e campaña tambe grandemente. Un grupo, cu den e ultimo elecccion, MFK no tabatin. Despues di e eleccion na 2021, nan a re-evalua y a nota cu e ‘gremio’ ey tabata necesario pa nan logra. Y awor esaki a bira un realidad. Atrobe, esaki ta palabra propio di e lider, diabierna anochi ainda. Awor cu e victoria aplastante, nan mester cumpli tambe cu e grupo aki.
Na Aruba, keremi, esaki no ta diferente. Nada no ta pornada. Ta solamente e solo ta Sali tur dia ‘pornada’. Awor, pa Aruba bay bek na un gobierno di un solo partido, esaki ta trece cu ne, e peliger cu hopi asunto ta wordo regla usando fondo publico pa complace un grupito di persona of instancia cu a yuda e partido en cuestion, di yega na poder. E ta mina den e proceso, varios instancia gubernamental cu normalmente lo mester controla a e proceso. Riba un isla manera Aruba unda cu den pasado recien caba, tabatin suficiente ehempel di ‘metemento’ aheno den entre otro, e forma di dunamento di tereno a cambio di placa bruto, y hasta permiso di estadia a cambio di inversionnan cuantioso, nos isla awor tin escases di tereno pa local. Y cu un gobierno di un partido, esaki ta bira mas facil ainda, ya cu no tin contrincante pa ‘para’ esaki. A lo menos cu tin un ‘klokkenluider’ cu dicidi di haci denuncia, cu por desemboca den un caso penal. Y ehempel di esaki tambe tin suficiente. Algun a sosode den gabinetenan ‘absoluto’.
Cu e victoria na Corsou, ta sigur cu e dos partidonan grandi na Aruba (AVP y MEP) ta haya manera un ‘boost’ cu ta casi ‘valida’ nan pensamento di bin cu un gobierno di ‘un solo partido’ atrobe. E partido claro ta bende den e forma mas bunita y practico, cu e splicacion mas simple, cu ‘por goberna trankil, sin miedo of menasa di e partido chiripero’, of cu ‘e gobierno por goberna sin tin cu worry cu caida di gobierno prematuro’. Berdad cu esey ta un di e beneficionan sigur pa un gobierno di un partido. Pero e partinan negativo, lamentablemente pa nan, ta surpasa esun positivo. Y ey ta unda cu nos mester tin hopi cuidou, kico nos ta desea. Manera e dicho na ingles ta bisa : “Be careful what you wish for’. Sigur den e mundo di awendia. Spera cu nos a siña nos les di pasado, y cu e victoria recien na Corsou, no tapa e realidad di nos bista awor.