Skirbi pa Tito Laclé
Recientemente e gabinete demisionario a anuncia cu hopi fanfaria, rebaho di loonbelasting. Un bon noticia na prome bista, berdad? E pregunta ta si realmente e gabinete demisionario tabatin of tin e autoridad pa tuma tal decision. Pa bon y noble cu e por zona, e acto aki por ta uno cu lo a surpasa su autoridad. Con? Laga mi splica.
Un Gabinete demisionario manera ta conoci, of mester ta conoci, por lo general tin limitacionnan significativo na su funcionamento. Esaki ta un consecuencia logico pa motibo cu ya e gobierno na mando no tin e legitimidad politico mas pa falta di sosten di mayoria den Parlamento. Despues di e caida di un gobierno of despues di eleccion, e Gabinete saliente no por sali y implementa cambionan legislativo importante, ni bin cu maneho nobo, y ni bin cu cambionan cu impacto grandi of di largo plazo. E Gabinete demisionario ta sigui ta responsabel pa e administracion diario di gobierno, pero su iniciativanan politico generalmente mester keda limita na asuntonan urgente of necesario. Kiermen cu e Gabinete demisionario ta concentra principalmente na ehecuta proyectonan cu ya caba a inicia (lopende zaken), y na resolve ‘crisis’ inmediato, sin tuma decision di gran impacto cu por tin efecto duradero.
Y e no ta keda eynan pasobra ta bin acerca, cu e limitacion principal di un Gabinete demisionario den su funcionamento, ta e falta di un mayoria parlamentario, loke ta haci’e dificil pa haya apoyo pa leynan of maneho nobo. Esaki ta indica anto cu un Gabinete demisionario ta depende di coalicion of compromiso temporal. Den caso cu e Gabinete demisionario ta ‘obliga’ na atende cu un asunto urgente cu tin impacto grandi, e NO tin e legitimidad pa tuma un decision di tal indole, sin busca un compromiso temporal di Parlamento. Esaki ta posibel door di bay Staten, pa busca ‘e sintimento’ (na Hulandes conoci oficialmente como ‘gevoelens’) di Parlamento den e asunto, manera nos a wak sosode den hopi ocasion. Esaki mester ta su forma di procede te ora cu forma un gobierno nobo.
Y ta pesey cu ora nos mira e decision recien di e Gabinete demisionario pa baha e loonbelasting di un gran parti di pagadonan di belasting,- cu tin un efecto duradero-, nos lo mester conclui cu e ta un asunto di gran impacto. Na mes momento, ta hopi dudabel si e tabata un asunto di sumo urgencia, cu por wordo cataloga como un ‘crisis inmediato’. Consecuentemente, si e tabata un asunto cu “mester” a wordo atendi door di e Gabinete demisionario, e unico caminda corecto lo tabata pa medio di un aprobacion di un ‘mayoria temporario’ den Parlamento. Gobierno mester a bay Parlamento cu e intencion y busca un mayoria pa sostene esaki.
Awor, ban wak cronologicamente con gobierno a maneha e asunto! E minister di finansa demisionario a manda un carta dia 7 di januari 2025 pa Parlamento. Ún dia prome cu e Parlamento wordo disolvi pa instala un nobo. Eyden ta bisa cu ‘e decision ta den cuadro di reforma fiscal cu ta data di augustus 2023, pa evita perdida di poder di compra’. Pero esaki un argumento y hustificacion fofo. Den un discurso nacional na fin di november 2024, e Minister President demisionario a papia di e espacio cu Gobierno a crea y kico lo duna bek na pueblo. A menciona cu entrante januari 2025 lo a duna indexacion na empleadonan publico di 5.7% riba nan salario. A menciona cu lo aumenta e ‘gehandicapten-uitkering’ na 2025 y despues. Tambe a menciona cu lo aumenta pensioen di biehes cu 2.4% pa 1 di januari 2025. Despues a papia di inversionnan cu lo bin den infrastructura, husticia y hasta un propio liña di barco di carga. Dia 17 di december 2024 Gobierno demisionaria a anuncia cu pa 1 di februari 2025 lo cubri remedi pa pensionadonan. Y asina por sigui. Esaki ta hacie legal? No. NUNCA a papia di un proyecto de rebaho di loonbelasting entrante 1 di januari 2025! E por ta un decision cu bon intencion, pero e forma cu el a tuma luga ta inapropia.
Y ta bin e pregunta e ora. Kico ta un reforma fiscal realmente?
Un reforma fiscal ta un decision politico cu hopi biaha tin efectonan grandi y duradero riba economia y pa e presupuesto di Gobierno. Generalmente e ta rekeri un apoyo amplio den Parlamento y den comunidad pa algo asina. Aunke cu un Gabinete saliente tabatin un sosten parlamentario amplio na augustus 2023, esey no tabata e caso mas for di september 2024. Pues, como cu e gobierno interino no tin un mandato politico completo, mester considera esaki indeseable cu e Gabinete ta implementa cambionan tan significativo sin un amplio apoyo parlamentario y social. Gobierno mester a bay cu un nota di cambio Parlamento, paso e presupuesto cu el a traha no ta actual mas cu e cambio di belasting cu el a implementa. Mester a tuma na cuenta cu aki ta trata di un asunto cu principalmente ta regarda e legitimidad politico y ta rekeri e sosten parlamentario cu e ministernan demisionario NO tin ora di tuma decisionnan cu efecto duradero of grandi. Ta keda na e Gabinete demisionario awor pa SPLICA di con e NO a busca e apoyo amplio necesario pa efectua e decision di rebaha loonbelasting. Ta keda na e constelacion nobo den Parlamento pa avisa e Gobierno demisionario, cu no por pifia un di dos biaha! Nos ta warda wak!