WILLEMSTAD - Ayera wes a bari ampliamentu di makutu básiko manera minister enkargá ku asuntunan di desaroyo ekonómiko sr. Ruisandro Cijntje kier a introdusí. E motibu kardinal di e desishon di wes ta pasobra gobièrnu no a hasi su trabou manera debe ser, esta di investigá si ampliashon di e makutu básiko ku produktonan di luho lo yuda e hende ménos pudiente.
Di akuerdo ku sentensia di wes no a keda fihá ku e importadónan a oumentá preis di nan produktonan i dor di esei produktonan tin preis haltu riba merkado. E preisnan ku a subi ta debí na e desaroyonan mundialmente. Gobièrnu den su afan pa protehá interes di e konsumidó dor di subida di preis kier a mitigá esaki, i a sòru pa tin produkto disponibel i pagabel pa tur hende, en espesial esnan ménos pudiente.
Relashoná ku e Areglo di Makutu Básiko 2012 a keda amplia ku diferente sorto di produkto di galiña, tur sorto di te, tambe tur skeiru di djente. Ademas tur sorto di fruta i berdura entre nan broccoli, kònkòmber, stròbèri, ta den e makutu básiko ampliá. Banda di esaki pa vários sorto di produkto a pone e porsentahe máksimo, i a redusí esaki. Preisnan máksimo ta konta aktualmente solamente pa webu. Esaki ta nifiká ku preisnan di produktonan den Makutu Básiko lo sigui subi pareu ku subida di preis mundialmente i ehekushon di e Areglo no ta trese niun kambio.
Wes a sigui bisa ku a base di echonan, e por dedusí ku gobièrnu no a inventarisá e interesnan i echonan relevante na momentu di a fiha e Akuerdo di Makutu Básiko. Gobièrnu no a supstansia ku investigashon profundo e efektonan di introdukshon di amplia e Makutu Básiko, i tampoko e konseho kritiko di SER pa no amplia e Makutu Básiko di tal forma.
Tabata na su lugá promé ku a amplia e Makutu Básiko supstansialmente asina, pa a hasi algun investigashon riba efekto i meta di e Makutu Básiko eksistente kaba. Ta for di introdukshon di Makutu Básiko na 2012 a hasi un investigashon profundo asina. Wes tambe ta di akuerdo ku importadónan ku no solamente tin produktonan básiko, pero tambe vários produkto luho i variantenan di produkto luho di produktonan básiko. Gobièrnu no por a splika dikon e produktonan di luho tambe den e makutu.
No por midi konsekuensia di ampliamentu di e Makutu Básiko despues ku introdusí esaki manera gobièrnu a trese dilanti.
E echo ku gobièrnu a bisa ku e tabata bou di preshon di komunidat i parlamentu, p’esei el a tuma e desishon aki, tampoko ta hustifiká su akshonnan pa amplia Makutu Básiko sin un investigashon profundo.
Al kontrato tin un informe di MEO na febrüari 2020 ku ampliamentu di e Makutu Básiko no por mantené preisnan pagabel i hustu, i mester bini un otro instrumènt pa yuda den e kaso aki.
Finalmente wes ta prohibí gobièrnu pa introdusí e dekreto di e areglo ministerial di Makutu Básiko ku a drenta na vigor dia 18 ougùstùs 2022. NOTA: Texto ta scirbi den Papiamento fonetico di Corsou.