WILLEMSTAD/ PHILIPSBURG – Di akuerdo ku Presidente di Banko Sentral, dr. Emsley Tromp, desaroyo ekonómiko di union monetario tabata miksto den aña 2013. Miéntras ekonomia di Kòrsou a kontraé den término real, Sint Maarten a registrá un kresementu ekonómiko. Na 2013, ekonomia di Kòrsou a kai den término real ku 0,8% miéntras ekonomia di Sint Maarten a krese ku 0,9%. E tasa di inflashon a baha den tur dos pais. Inflashon na Kòrsou a baha di 3,2% na 2012 te 1,3% na 2013, loke ta prinsipalmente konsekuensia di e bahada di preis di kombustibel. Na Sint Maarten, inflashon a baha di 4,0% na 2012 te 2,5% na 2013, prinsipalmente dor di oumento ménos fuerte di preis di kuminda i bahada di preis di elektrisidat.
E kresementu ekonómiko negativo na Kòrsou tabata kompletamente kousá pa bahada di demanda lokal. E demanda lokal a baha prinsipalmente dor di kaida di demanda di sektor privá. Tantu konsumo komo invershon privá a baha. Konsumo privá a kai pa motibu di e medidanan di gobièrnu, inkluyendo e oumento di prima sosial ku a afektá e entrada disponibel, deterioro di e situashon riba merkado labor i kaida den ekstenshon di krédito konsuntivo. Por atribuí e kontrakshon di demanda públiko na ménos konsumo di parti di gobièrnu. Di otro banda, invershon di gobièrnu si a subi dor di prinsipalmente e programa di mehorashon di e ret di karetera na Kòrsou. Kontrali na e demanda lokal, demanda neto for di eksterior a krese, komo e kaida den importashon a surpasá e bahada den eksportashon.
Un análisis di e diferente sektornan di ekonomia di Kòrsou ta mustra ku e resultado ekonómiko negativo na 2013 tabata pa gran parti resultado di kontrakshon den e sektornan di komersio por mayor i por detal, transporte, almasenamentu i komunikashon, konstrukshon i servisio finansiero. Aktividat a kai den e sektor di komèrsio por mayor i por detal debí na un bahada di demanda lokal i ménos aktividat den Zona Franka. Kousa di e bahada di aktividat den Zona Franka ta prinsipalmente e devaluashon di bolívar na kuminsamentu di 2013 i e medidanan restriktivo di divisa na Venezuela. E bahada den e sektor di transporte, almasenamentu i komunikashon tabata pa motibu di un kaida den transporte aéreo i transporte marítimo. Aktividatnan relashoná ku aeropuerto a kai entre otro a konsekuensia di bankarota di e aerolínea lokal DAE. Aktividat a baha den e sektor di transporte marítimo prinsipalmente pa motibu ku haf di Kòrsou a despachá ménos barku i atendé ménos karga durante 2013.
E sektor di konstrukshon a registrá un kaida pa motibu di ménos invershon privá, moderá pa un oumento di invershon públiko. Mientrastantu, sektor di servisio finansiero tampoko no aportá na kresementu ekonómiko i a registrá un bahada den tantu servisio finansiero doméstiko komo servisio finansiero internashonal. Kontrali na e sektornan anterior, e kontribushon ekonómiko di
1
e sektor di restorant i hotèl durante 2013 tabata positivo ounke ménos kompará ku 2012. Tantu turismo di estadia komo turismo krusero a kontribuí na e ekspanshon den e sektor aki.
Na Sint Maarten, por atribuí e ekspanshon real di Produkto Interno Bruto durante 2013 na un kresementu den sektor privá miéntras e kontribushon di sektor públiko tabata negativo. Prinsipalmente e sektornan di komèrsio por mayor i por detal i di konstrukshon a kontribuí na e kresementu den sektor privá. E desaroyo positivo den sektor di komèrsio por mayor i por detal tabata resultado di un kresementu den tantu demanda doméstiko komo demanda turístiko. Balor agregá real den sektor di konstrukshon a subi pa motibu di mas invershon privá i invershon públiko.
Aktividat den e sektor di restorant i hotèl a debilitá durante 2013, pa motibu di un kresementu ménos pronunsiá di turismo di estadia i di turismo krusero. Aktividat den sektor di industria a ekspandé na 2013, pa motibu di un kresementu di aktividat di reparashon di yate ku a bishitá Sint Maarten. Desaroyo desfavorabel den e sektornan di transporte, almasenahe & komunikashon i servisio finansiero a debilitá e kresementu di Produkto Interno Bruto real di Sint Maarten un poko durante 2013. Balor agregá real a baha den sektor di transporte, almasenamentu i komunikashon dor di un kaida di aktividat den transporte marítimo, moderá pa un kresementu den transporte aéreo i aktividatnan relashoná ku aeropuerto. E prestashon di haf di Sint Maarten tabata desfavorabel, komo ku e kantidat di barku ku a bishitá haf a baha. Aktividatnan di transporte aéreo a subi na Sint Maarten dor ku Winair a oumentá su kapasidat i e kantidat di destinashon. Entre tantu, aktividat relashoná ku transporte aéreo a krese na 2013, danki na un subida di e kantidat di turista di estadia, apesar ku e tasa di kresementu tabata ménos fuerte ku na 2012.
Realisashon di un trayekto di kresementu dinámiko na Kòrsou i na Sint Maarten ta rekerí mas fleksibilidat pa move rekursonan entre sektornan, partikularmente pa e sektornan ku un produktividat haltu manera dòk, refineria i sektor finansiero internashonal. Ademas mester di mas esfuerso pa redusí e alokashon robes di rekurso, i kapasidat pa inová i apliká mas konosementu i téknikanan di produkshon basá riba abilidat, den nos sektornan di servisio.
Di akuerdo ku dr. Tromp, kresementu den e añanan benidero lo dependé di nos abilidat pa krea e kondishonnan makroekonómiko i struktural ku ta stimulá kresementu. E prestashon ekonómiko debil di ámbos pais durante di último añanan no a kontribuí pa redusí e desempleo haltu te un nivel sosialmente aseptabel ni tampoko pa krea espasio presupuestario pa kumpli ku e nesesidatnan sosial. Pa realisá un ritmo di kresementu mas fuerte mester aprobá i implementá un agènda di reforma ku ta inkluí reforma riba tereno di enseñansa, merkado di labor i klima di invershon. Esaki ta nifiká ku esunnan enkargá ku determinashon di maneho mester dediká atenshon direkto na stimulashon di kresementu pa medio di maneho apropiá i dirigí riba kresementu i no desviá atenshon pa asuntunan ku ta bai kontra di e metanan aki. Den e konteksto aki nos mester realisá nos mes ku, entre otro, nos no por logra kresementu pa medio di invershonnan direkto di afó si e terenonan disponibel ta ankrá den opshonnan spekulativo. Tampoko nos no ta realisá kresementu si nos no atendé ku e strukturanan monopolístiko den e sektornan importante di nos ekonomia. Pa e motibu aki, diálogo i koperashon entre sektor públiko i sektor privá ta nesesario.