ORANJESTAD - Durante di e seminario di un dia “Prevent Now” organisa pa Ennia, Departamento di Salubridad Publico (DESPA) lo presenta informacion tocante mortalidad y morbilidad como consecuencia di accidentenan di trafico. Prevencion ta un “core business” pa DESPA. Maribelle Tromp, Hefe di e departamento di epidemiologia, ta encarga cu diferente investigacion y sondeo, como tambe e parti di conseho pa Minister di Salud encuanto di “kaderbeleid”. El a splica cu DESPA tin accidente di trafico como un di su puntonan di accion pa cu prevencion.
GUIA DIRIGI
Locual kier logra ta mas guia dirigi na e porcion di e populacion cu specificamente ta den e grupo di riesgo mas halto pa cu accident di trafico. Pa esaki ta haciendo un analisis profundo di tur e circumstancianan relaciona na accident di trafico.
DATONAN COMPILA
A compila datonan di añanan largo di mortalidad y a tuma den consideracion informacion cu di World Health Organization ta uza pa duna paisnan un guia den con pa pone prioridadnan pa cu organisacion di accionnan di prevencion.
MONITOR SITUACION MORBILIDAD
Ademas, a cuminsa ultimo tempo ta monitor e situacion di morbilidad, cu ta encera lesionnan permamente/deshabilidadnan cu ta afecta e calidad di bida di e victima di accident di trafico.
PRESENTACION DI RESULTADO
DESPA ta traha hunto cu e comision "Veilig Verkeer Aruba” cu ta consisti di partnernan y stakeholdernan den e area di promocion di siguridad den trafico. Pa cu e trabao aki a crea un presentacion di e resultadonan di e investigacionnan y e seminario "Prevent Now" ta un bon oportunidad pa presenta esaki na un publico mas amplio.
CIFRANAN TA PAPIA HOPI
Observacionnan cu a sali di e investigacionnan, segun Maribelle Tromp ta splica, ta cu e cifranan ta mustra cu ta hendenan hoben, den e edadnan productivo principalmente, ta esunnan cu ta wordo afecta mas tanto pa accidentnan di trafico.
CANTIDAD DI MORTO
Den e ultimo 10 añanan tin un promedio di 17 morto den trafico y e edadnan mas afecta ta di 15 pa 45 aña. Ta trata mas tanto di hende homber. El a splica cu Polis ta indica cu alcohol ta hunga un rol grandi den accidentenan di trafico y cu mayoria accident fatal ta tuma luga den oranan di marduga. Ta relaciona e dos hechonan aki cu otro, pero DESPA kier “harde cijfers” pa prueba e relacion entre nan; ta importante pa tin confirmacion.
Comision "Veilig Verkeer Aruba" ta educa pueblo, personanan di tur edad, tocante siguridad den trafico, pasobra ta personanan di tur edad ta wordo afecta di un forma of otro.
CONCIENTE
Ta importante pa e comunidad ta consciente di con trafico berdaderamente ta traha, kico e reglanan ta y cu mester respeta nan. Cuerpo Policial ta concentra hopi riba e punto aki, cu programanan y presentacionnan na scol, y videonan cu ta wordo pasa na television y cu informacion riba medionan social.
RIJGEDRAG DI HENDE
Un otro area cu ta concentra riba dje ta e “rijgedrag” di automobilistanan. Maribelle Tromp ta splica cu programanan manera BOB na Hulanda (designated driver) of un programa cu ta facilita un persona cu a bebe mucho cu un driver via di un yamada di telefon of whatsapp, combina cu control mas severo di parti di polis pa reenforsa e leynan, lo por yuda preveni mas accident. No ta necesario pa reinventa e wiel, pero por tuma over programanan cu ta existi caba den exterior.
Mas conscientisacion pa prevencion, mas informacion tocante e consecuencianan di “binge drinking” cu ta bastante presente na Aruba, ta entre e accionnan cu tin mester.
EDAD DI ALCOHOL
Hunto cu Polis y companianan di seguro, DESPA ta purba di tin un bista mas cla di kico berdaderamente ta e puntonan cu mester refleha den informacion di prevencion.
Por hisa e edad pa benta di alcohol, recientemente a subi e edad di 16 aña pa 18 aña, pero e leynan por bira un poco mas streng. Loke nos ta papia di dje si alcohol ta e problema, tabata 16 a hisa pa 18. Coriendo auto mester tin mas control tambe. Por hisa edad, pero mester controla y aplica e consecuencianan mas streng tambe.
TA SUBESTIMA MORBILIDAD
Maribelle Tromp a splica cu na Aruba ta subestima morbilidad y ta pa prome biaha cu ta haciendo un analisis asina a fondo. Ta un tiki “frapant” pa mira e situacion real, segun Tromp. Bao di morbilidad a consecuencia di accidente di trafico ta cay e victima cu a keda herida di tal forma cu e no por funciona manera e tabata funciona anteriormente, e calidad di bida di e persona ta keda afecta y hopi biaha e persona no por traha mas tampoco.
RESULTADO FATAL MERECE ATENCION
Ta importante pa haci hendenan consciente cu no ta solamente e accidente cu resultado fatal merece atencion y ta impactante, pero cu victimanan por keda tambe cu deshabilidadnan pa resto di nan bida. DESPA t’ey pa drecha calidad di bida di hende y ta tene cuenta cu tur e aspectonan cu por afecta e calidad di bida.
BIO DI MARIBELLE TROMP
Maribelle Tromp ta epidemiologo. Su trabao ta encera compila datonan di tur tipo di enfermedad y temanan cu ta afecta salud. E datonan ta wordo transforma den informacion cu ta wordo uza pa duna conseho encuanto di maneho pa traha riba “kaderbeleid” hunto cu minister di salud. Tromp a studia Hoger Laboratorium Onderwijs na Hulanda y a traha na Erasmus Medisch Centrum. Despues cu el a bolbe Aruba y a traha na laboratorio, el a sigui studia y a adkiri su Master Degree den Public Health di University of Liverpool. E tin 14 aña trahando na DESPA; for di aña 2007 e ta hefe di e departamento di epidemiologia.