Trafico sin regla cla: fietspad, peaton y auto den mesun lucha riba caya di Aruba

Trafico sin regla cla: fietspad, peaton y auto den mesun lucha riba caya di Aruba

Posted on 4/20/2026, 10:23 AM AST | Updated on 4/20/2026, 10:24 AM AST

Scirbi pa Tito Laclé

Despues di tabata algun tempo for di caya, e regreso riba un bicicleta a duna mi duna un perspectiva distinto di con Aruba ta move. Loke mester tabata un momento di descanso y conexion cu nos paisahe, a bira rapidamente tambe un analisis bibo di un sistema di trafico cu ainda no a madura completamente. Ya, esey ta e sanger di periodismo, cu mi no por paga y sende sin mas. Bek pa loke ta e falta di madurez pa loke ta nos sistema di trafico, ora cu ta trata e.o. bicicleta, no ta pasobra no tin esfuerzo—contrario—gobierno den pasado a inverti den fietspad y looppad na varios luga riba nos isla. Pero loke ta falta ta algo mas profundo: orden, comprension y disciplina colectivo.

E realidad riba caya ta mustra un mezcla peligroso di e uso. Un fietspad cu looppad banda di otro, cu no mester ta un problema riba su mes, pero sin separacion mental den cabez di e usuario, e por bira un problema. E peaton ta cana unda e no mester, ciclista ta evita e fietspad y subi riba caminda grandi, y entre medio di esaki, awor bo tin e step y otro vehiculo chikito ta circula cu velocidad diferente, creando un dinamica cu no ta consistente. E resultado? Un espacio comparti sin regla cla, unda tur hende ta improvisa.

Pa e ciclista serio, e fietspad no semper ta un opcion. Ora a puntra pa e motibo, e contesta tabata cu e calidad di e fietspad, combina cu e trafico di peaton, stroller y hende para socialisa, ta elimina cualkier posibilidad pa mantene ritmo of entrenamento apropia. Esaki ta pone cu nan mester subi caminda grandi, unda nan ta drentra den contacto directo cu auto—un decision comprensibel, pero yena cu risico. Na mes momento, e peaton tambe no tin claridad. Dos caminda banda di otro, y ni cu señalizacion  suficiente (borchi y señal riba caminda) of falta di educacion publico, ta crea un confucion constante.

E problema aki no ta solamente e infrastructura. Ta un problema di cultura di uso. Si.. Ata atrobe e palabra ‘cultura’. Aruba berdad a construi fietspad, pero no a construi e “regla di wega” cu mester bai hunto cu ne. Sin educacion, sin enforcement, y sin diseño consistente riba henter e isla, e sistema ta fragmenta. Unda tin fietspad, e ta crea conflicto. Unda no tin, ta crea peliger.

Y esey ta trece mi na un punto interesante: velocidad diferente den mesun espacio. Laga mi splica y usa e comparacion cu un deporte cu mi ta fanatico di dje y por papia di dje. Mi ta usa e deporte di Formula 1 (careda di auto profesional) pa demonstra mi punto. E regla nobo e aña aki den formula 1, a pone cu coredonan di auto awor tin cu usa un motor dualistico osea hibrido y normal. E problema ta cu un coredo cu ta riba velocidad halto, diripiente ta haya un auto su dilanti casi para riba caminda debi cu su motor a keda sin bateria. E diferencia aki a y por sigui crea problema serio riba caminda. Awor, e comparacion cu Formula 1 no ta exagera. Un ciclista cu ta coriendo duro ta topa un peaton lento of para, of un step cu ta move irregularmente. Un seconde di falta di reaccion por causa accidente. Esaki no ta teoria—ta algo cu a y por pasa facil den cualkier momento.

E ora bo ta puntra, kico por ta e solucion ? 

Aruba mester pasa di construccion (di un fietspad y looppad) pa organizacion (di e ehecucion). Ta(bata) obvio cu no ta(bata) basta pa djis pone e fietspad; No. Mester (a) defini su uso claramente, (y si esey a tuma lugar na comienso, refresca e memoria di e usuarion). Y mi por casi tende bo bisa. Aino Tito, e sentido comun no ta funciona e ora? Ta cosnan logico toch? Gobierno NO por haci TUR cos tampoco!.  Well, kere mi cu ni asina, y cu tur respet pa tur hende, hopi biaha e sentido comun, ta perdi. Bek pa e solucion. Tambe por purba separa e dos gruponan fisicamente unda cu posibel, y educa e comunidad cu consistencia. Señalizacion mas agresivo, campaña di conciencia, y control real riba uso incorrecto di e camindanan, ta un paso necesario. Ademas, e isla mester pensa den continuidad—un fietspad cu ta para derepente (osea cu no tin fietspad tur caminda) tampoco no ta un solucion, pero mas bien un invitacion pa peliger.

Loke mi por a saca a afo di tur esaki, ta simpel pero profundo: Aruba ta den un fase di transicion. Nos kier move mas sostenibel, mas saludable, pero nos sistema ‘ainda’ no ta sincronisa cu e ambicion ey. Te ora cu infrastructura, comportamiento y regulacion no ta alinea, caya lo sigui ta un lugar di friccion en vez di fluidez.

Y talvez esey ta e pregunta mas grandi: nos ta construyendo fietspad, of nos ta djis construyendo un cultura di mobilidad nobo? E siman aki, minister di husticia ta presenta su maneho (nobo) di step y scooter. Porta e por cu tuma un bista riba e tema aki tambe? Enfin. Asina mes, cu tur e analisis aki, mi kier a sigura bo cu toch mi a logra mi meta, esta di disfruta di e momento, admira nos paisahe y entrena mi curpa un poco.. C’est La vie