Analisis: Cacho ta birando un riesgo real: Aruba ta warda pa un tragedia pa actua?

Analisis: Cacho ta birando un riesgo real: Aruba ta warda pa un tragedia pa actua?

Posted on 04/8/2026 3:20 pm AST | Updated on 04/8/2026 3:20 pm AST

Scirbi pa Tito Laclé

Problema di cacho na Aruba no ta nada nobo, pero e manera con hopi, pa no bisa mayoria di nos ta maneha esaki ta mustra un realidad preocupante: nos no ta anticipa, nos ta reacciona—y hopi biaha, demasiado laat.

Un di e raiznan di e problema ta den e relacion entre e hende (e doño) y cacho. Hopi doño ta humanisa nan cacho, tratand’é como un persona, comunicando sin  structura ni disciplina. Pero un cacho no ta un ser humano—e ta un animal cu mester liderazgo, regla y entrenamento consistente.

Ora e control faya, e mes doño ta bira desespera, buscando un solucion rapido. Nan ta busca pa entrena e cacho, sea via video riba youtube, of un entrenador. Pero e expectativa ta irreal: nan kier un cacho “entrena” SIN haci e trabou. Y peor ainda, si nan haya of tuma e entrenamiento mes, e ora despues di entrenamiento, cua tipo cu ta,  nan ta bolbe na e mes patronchi humano—loke ta deshaci tur progreso logra. Nan a hiba awa laman!

DESCUIDO TA CREA PELIGRO

E di dos problema grandi ta descuido.

Un cacho bandona na cas, sin cu tin tempo pe, sin actividad y sin guia ta bira un cacho frustra. E frustracion aki ta pone cu e cacho ta busca un salida: Sea e ta bira destructivo den cas of cura, ta scapa, subi caya, bira agresivo, forma un manada cu otro cacho etc etc

Asina un cacho domestico ta transforma den un problema publico.

Y esaki no ta teoria—e ta un realidad cu nos ta mira cada dia akin a Aruba mes.

UN BOM SOCIAL DI TEMPO  

Cacho riba caya no ta solamente un molester. Nan a un riesgo real pa mucha, hende grandi, turista,  otro animal

Europa a mustra nos claramente con e situacion por escala rapidamente den tragedia—atake grave, y si, hasta morto.

E pensamento ta cu na Aruba esaki no lo pasa aki. Pero e pregunta ta: nos ta realmente diferente?

GOBIERNO TA KEDA ATRAS

E problema mas serio ta cu gobierno no ta trata esaki como prioridad nacional. Mientras cu tin un ley di cacho pa varios aña,  no tin: politica firme, control efectivo, campaña structural, obligacion real pa doñonan. E reaccion ta bin solamente despues di un incidente, pues ora ta laat caba.

Pero un sistema serio ta actua prome cu e problema bira crisis.

KICO ARUBA MESTER HACI?

Si Aruba kier evita un desgracia, accion mester bin awor:

Educacion obligatorio pa doñonan

Responsabilidad legal mas fuerte

Control riba cacho riba caya

Enforzamiento real, no simbolico

Cambio di mentalidad: Un cacho no ta un ser humano

CONCLUSION

E problema di cacho na Aruba no ta solamente di animal—

E ta un problema di cultura, responsabilidad y gobernacion.

Y e peligro ta cla:  Nos no ta  sperando si un tragedia lo pasa. No, no nos ta sperando ora e lo pasa. Lamentablemente. 

  • Powered by SETAR