Analisis: Crimen no ta negociabel: Aruba mester husticia firme

Analisis: Crimen no ta negociabel: Aruba mester husticia firme

Posted on 04/7/2026 9:22 am AST | Updated on 04/7/2026 9:23 am AST

Scirbi pa Tito Laclé

Cada biaha cu un caso criminal serio sali na cla, manera e ultimo aki di e caso Caret unda cu dos agente policial a keda sentencia pa a tira y mata e hoben local Ayden Lanoy, e mes pregunta ta bolbe: Nos sistema di husticia ta demasiado suave? Of e ta simplemente trata di haci cosnan “correctamente”? Laga mi splica. Mi kier men e discusion continuo di e diferencia di ley di Merca vs ley di Hulanda, bou di cual nos tambe ta cay, aunke nos tin nos mesun ‘version’. 

Y ora cu tin casonan unda cu e pensamento general ta cu mester bin cu castigo fuerte, debi cu ta considera e crimen algo serio, e tension entre ley hulandes y modelo americano ta mas visibel cu nunca, y cada vez mas hende ta cuestiona si e balansa actual na Aruba ainda ta sirbi nos sociedad. Personalmente, hopi biaha mi tin e tendencia di tilda pa e parti mericano, ora cu mi wak con cierto sentencianan ta cay den casonan pisa. Pero, mi POR compronde e pensamento tras di e pensamento di e ley hulandes. 

PRACTICA LOCAL

Den practica, e sistema di ley hulandes – cu Aruba ta basa riba dje – ta pone hopi enfasis riba e derecho di e acusado. Por ehempel, Corte ta mira si e persona ta un first offender (ta prome biaha cu e la comete un crimen), si e tin famia pa mantene, y cual mas ta e circunstancia personal. E idea por zona noble: coregi en bes di destrui e persona acusador. Pero den wowo di hopi ciudadano, esaki ta wordo mira como un señal di debilidad.

E percepcion ta crece cu e pensamento cu, aunke bo comete un crimen, semper tin un forma pa “suavisa” e consecuencia. Y esaki ta un problema serio. Pasobra husticia no ta solamente un cuestion di ley . No. E  ta tambe un cuestion di confianza publico. Ora e ciudadano cuminsa sinti cu sistema no ta firme, respet pa ley mes ta cuminsa baha.

MODELO AMERICANO 

Di otro banda, e modelo di ley mericano ta mustra un enfoke completamente diferente. Na Merca, e castigo ta central. E mensahe ta simpel: Bo comete un crimen, bo ta paga. Sin mucho espacio pa interpretacion. Esaki crea un sentido di orden y claridad cu hopi hende na Aruba ta sinti cu ta falta den nos sistema.

REALIDAD COMPLICA 

Pero e realidad ta mas complica. Merca, apesar di su man duro, tin un di e tasanan di encarcelacion mas halto den mundo – y aun asina, e criminalidad no a disparce. Esaki ta mustra cu castigo fuerte su so no ta un solucion milagroso. Un sistema cu ta castiga sin coregi, por crea delincuente cu ta sali mas duro cu antes. Aki ta unda e debate real mester tuma lugar. No entre “suave” of “duro”, pero entre efectividad y balansa.

PEGA DEN MODELO DEBIL?

Aruba no por keda pega den un modelo cu ta wordo percibi como debil, ni tampoco copia un sistema stranhero cu no necesariamente ta funciona. Nos mester un enfoke propio: Un sistema cu ta firme unda mester, y husto semper. Crimen violento mester topa un muraya cla. Sin excusa. Pero na mes momento, e sistema mester keda proteha contra eror y abuso. Pasobra un pais cu laga tur derecho cay, ta perde mas cu loke e ta gana. Mas importante ainda, husticia na Aruba mester bira lihe y consistente. Nada no ta destrui confianza mas cu cu caso cu ta dura añas sin resolucion, of un sentencia cu ta varia demasiado pa mesun tipo di crimen. E ciudadano mester sa cu si bo pasa e liña, tin consecuencia real – y e ta bin sin demora.

E CONCLUSION TA DURO, PERO NECESARIO:

Aruba su problema no ta cu nos sistema ta demasiado humano. E problema ta cu e no ta suficientemente decisivo. Y te ora cu nos no enfrenta esey, e sensacion di inseguridad y falta di respet  pa husticia lo sigui crece. Pasobra na final, un sociedad no ta midi su fortaleza pa con duro e ta castiga, pero pa con cla y consistente e ta defende su reglanan.

  • Powered by SETAR