Scirbi pa Tito Laclé
E pregunta cu hopi ciudadano ta haciendo despues di e prome dia di audiencia den caso penal Caret ta simpel pero profundo: polis a actua bon ora nan a tira e hoben Ayden Lannoy cu consecuencia fatal, of nan a abusa di nan poder? Of porta esaki: Con un caso di un auto cu un luz kima, a termina den 20 tiro di polis contra e chauffeur. Con un infraccion di 50 florin, a termina den un caso fatal di un hoben. Awe un famia ta yora nan ser keri cu a keda ranca di e mundo aki, mientras cu dos otro famia ta cuestiona nan mes si nan a actua corecto of no. Mi tabata presente, y fuera di a scirbi e relato noticioso riba e tema, mi a opta pa traha e analisis aki pa mas informacion.
Segun loke a sali presenta den corte diabierna ultimo, e situacion a evoluciona rapido: un persecucion, un caya sin salida, un auto cu ta move p’atras y p’adilanti, y polis cu arma cu a tira. E resultado: binti tiro, un bala mortal. Pero huridicamente, e cantidad di tiro no ta e punto principal. E punto decisivo ta: tabatin un peligro inmediato na momento cu polis a usa nan arma di candela?
USO DI ARMA: DEFENSA OF CONTROL?
Den doctrina policial internacional, arma di candela ta ultimo remedio — solamente pa proteha bida contra un amenaza inmediato. Si un vehiculo ta huyendo of retirando, e principio general ta cu tiro pa para e auto no ta defensa, sino control. Y control cu bala normalmente ta considera desproporcional.
Si e video confirma cu e auto tabata bai p’atras cu velocidad limita, e pregunta ta bira inevitabel: e agente nan tabata protehando nan bida, of intentando pa evita cu e sospechosota scapa, of tabata algo otro??? E distincion ta esencial.
KICO ESAKI TA BISA DI E POLISNAN EN CUESTION?
Incluso si tin stress y tension, norma profesional di polis ta exigi un grado di autocontrol mas halto cu di e ciudadano comun. Polis ta entrena hustamente pa maneha situacion di peligro sin reacciona cu panico. Algo cu den e caso aki, por lo menos un polis a admiti diabierna. E la drenta panico.
Si resulta cu e amenaza no tabata inmediato, e implicacion no ta solamente huridico sino institucional:
Evaluacion di riesgo posiblemente a faya; decision tactico posiblemente a keda deficiente; entrenamiento operacional posiblemente tabata insuficiente?
Den otro palabra: e caso lo por toca credibilidad policial directamente
TABATIN ABUSO DI PODER DEN E CASO AKI PA E AGENTENAN POLICIAL?
“Abuso” no semper ta nifica mal intencion. Den derecho penal, abuso di poder por existi tambe ora autoridad usa un medio extremo sin necesidad real. Si bala a wordo usa ora peligro ya tabata reduci of desapareci, e acto por wordo considera exceso di poder coercitivo di Estado, of den idioma mas simple bisa: ‘Poder cu polis tin pa forza hende cumpli cu ley’.
E CASTIGO/ SENTENCIA
Ki sentencia y of castigo por corresponde den un caso asina ? E contesta legal lo depende di e pruebanan final, pero e marco huridico ta cla:
Si tiro tabata necesario pa defensa inmediato → no tin punibilidad, osea no tin condicion pa por castiga;
Si tiro tabata desproporcional pero no intencional → e por bira homicidio pa culpa;
Si tiro tabata consciente sin amenaza inmediato → e por bira delito grave (hasta intento di homicidio).
Den tur scenarionan, e pregunta disciplinario ta separa: aun sin condena penal, polis cu usa arma sin necesidad por keda responsable administrativamente.
IMPLICACION MAS GRANDI
Caso Caret no ta solamente di un anochi ni di un agente policial. E ta un prueba di algo mas grandi: Cu cuanto prudencia, pais Aruba ta usa su poder mas extremo — e poder di keda na bida?
E contesta di corte lo determina culpabilidad. Pero e contesta institucional lo determina e confianza publico. Y na final, esei ta e berdadero impacto di e caso.Dialuna abogadonan lo defende nan cliente. Y e ora mas lo sali afo. Pregunta ta si e ta logra cambia e narativo di loke a sosode. Cambia, e no por cambia e final. E por porta duna un bista di kico a conduci e polisnan na actua manera cu nan a actua. Y si nan actuacion, tabata prudente y conforme ley. Pero, algo ta sigur. Kico cu pasa, opinion publico lo tin su propio veredicto.