Scirbi pa Tito Laclé
Ayera mi a cuminsa e prome di dos parti di mi analisis riba e situacion peligroso cu a surgi den cuido di nos grandinan, basa riba un rapport oficial. Den e prome parti a splica e loke a sosode. Awe ta trata e consecuencia di loke a pasa, e puntonan cu ta resalta, e conclusion, y manera tur mi analisis nan ta haci, esta no solamente ‘critica’ sino ofrece un solucion tambe.
Bueno, pa loke ta trata e rapport, en corto, tin hopi berdad cu e raport no ta ‘bisa cla’, pero ta implica. Laga mi splica un biaha mas.
Por ehempel: Den e rapport menciona, ta uza palabra como “deficiencia,” “colaboracion deficiente,” y “expertisio insuficiente.” Pero e realidad tras di e palabranan ta mas cruel:
• tin clientenan cu no ta wordo monitoria/supervisa
• decision medico ta wordo tuma sin dokter
• falta di protocol
• falta di higiena
• falta di cuido basico
• falta di liderasgo
• falta di documentacion
Y ora e sistema no tin control, e resultado logico ta calamidad!
FALTA DI PERSONAL CALIFICA: E RAIZ DI TUR COS
E raport ta yega na un conclusion cu no por wordo evita: falta structural di personal califica y apto ta e problema central. E falta di enfermera nivel 4 of verzorgende IG nivel 3 den turno ta haci cu casnan di cuido ta keda depende di improvisacion. Improvisacion no ta cuido. NO. Improvisacion den un cas di cuido ta peligroso.
DOKTERNAN DI CAS TAMBE TIN UN ROL
Un punto cu por crea discusion politico ta cu e raport no ta pone tur culpa riba casnan di cuido. Inspectie ta nota cu tin falta di claridad den responsabilidad medico, y cu den varios caso, nan dokternan di cas no a asumi nan rol final den e proceso di cuido. Esaki ta importante pasobra e opinion publico ta: “casnan di cuido ta responsabel.” Pero e raport ta mustra cu e cadena completo no ta funciona. Sin acuerdo formal y sin colaboracion structural cu dokternan di cas, un cas di cuido ta bira un ‘instancia isola’ cu ta lucha su so.
E ADVERTENCIA MAS FUERTE: ESAKI A WORDO BISA CABA NA 2018
Talbes e parti mas condenabel di henter e raport, ta e frase cu ta bisa cu e mesun problemanan a wordo identifica caba na 2018. Sobre-populacion, falta di higiena, falta di personal califica, falta di protocol: segun Inspectie, hopi cos a keda practicamente sin cambio for di e tempo ey caba. Esaki ta lansa un pregunta politico directo: Si nos tabata sa esaki for di 2018, con nos a laga e mesun riesgo keda existe te cu hende a muri?
CONCLUSION: E CALAMIDADNAN NO TA SORPRESA
E raport ta confirma cu calamidadnan den casnan di cuido no ta un accidente. Nan ta resultado normal di un sistema cu ta manca te den su fundeshi. Y mientras e fundeshi no wordo drecha, e pregunta no ta ,si lo tin otro calamidad. E pregunta ta: cuanto? Y pio ainda, ken lo ta e siguiente?
UN YAMADA PA ACCION (3 COS CU NO POR WARDA)
Si Aruba (nos) ta serio tocante dignidad di su adultonan mayor, manera cu tanto NOS a pretende, tin tres accion cu segun mi, no por warda:
Crea un sistema di financiamento y indicacion di ‘zorgzwaarte’. Sin financiamento structural, e sistema ta y lo keda manca y e problemanan no ta wordo soluciona. Y tambe, no por sigui pone clientenan cu cuido pisa, den casnan di cuido cu no ta apto pa carga e responsabilidad ey. Desaroya un cuadro di maneho nacional pa cuido di adultonan-mayor. Mester impone protocol basico y audit anual. Tambe diseña e exigencia of normanan di calidad pa cu infrastructura, personal (stipula exigencia minimo di un profesional califica den cada shift) y supervision. No ta basta cu tin protocol ta riba papel. Mester controla cumplimento regular.3. Planifica implementacion di e otro recomendacionnan di e raport.
Inspectie ta bisa claramente: control y handhaving so no ta suficiente. E problema ta structural y ta rekeri reforma nacional. Un sociedad cu ta honra y ta respeta su adultonan mayor, no ta laga nan muri den silencio, den negligencia, of den un cama cu herida cu nunca mester a existi. E raport ta duna Aruba un spiel. E pregunta awor ta: nos lo mira e spiel y actua, of nos lo sigui cu e ‘status quo’ te ora e siguiente calamidad sosode? Manera e dicho ta bisa na hulandes: Er is werk aan de winkel!