Analisis: Ora cu cuido pa adulto mayor na Aruba ta mata: Parti I

Analisis: Ora cu cuido pa adulto mayor na Aruba ta mata: Parti I

Posted on 02/17/2026 9:49 am AST | Updated on 02/17/2026 9:51 am AST

Scirbi pa Tito Laclé

Den e siguiente analisis, parti den dos pida, mi ta trata e situacion serio crea pa no menos cu seis calamidad den casnan di cuido, cu ta revela e crisis serio di ouderenzorg, of ‘cuido pa e adulto mayor na Aruba. Algo hopi, pero hopi serio. 

Laga mi cuminsa asina ki: Aruba ta gusta bisa cu nos ta honra y tin respet nos adultonan-mayor. Pero un raport recientemente publica di Inspectie Volksgezondheid Aruba ta pinta un imagen totalmente diferente y hasta cruel: Den varios cas di cuido, e cuido no ta simplemente insuficiente — algun biaha e ta bira te hasta un peliger mortal. Y un rapport recien cu Noticiacla a referi na dje recientemente, ta mustra cu entre 2020 y 2024, Inspectie a investiga seis calamidad den casnan di cuido, y tur seis a wordo confirma como calamidad real :evento inespera liga na cuido cu a termina den malestar serio of morto. E patronchi cu ta sali for di e raport ta cla: e no ta un problema di un solo cas particular. No shon, algo mas pio. E ta revela un crisis structural den ouderenzorg na Aruba.  

UN CRISIS CU NO TA ACCIDENTE

Seis caso. Si. Ni un, ni dos ni tres. NO. Seis. Wak e asinaki: Seis bes cu un hende vulnerable a sufri daño serio, y den hopi di e casonan, e persona a perde su bida. Y den tur e casonan, e raport ta describi e mesun tipo di fayo: Falta di personal califica, falta di protocol, y falta di reaccion medico na tempo. E pregunta principal no ta: “Con e incidente a pasa?” No. E pregunta real ta: “Con e sistema ta laga esaki pasa mas cu un biaha tras di otro?”

Loke a resalta ta, ta e patronchi cu ta repiti: Cuido sin structura!!

E raport ta punta dede riba un realidad cu hopi hende ya ta sospecha, pero awor a keda documenta: Den varios cas di cuido, decision medico ta wordo tuma door di hende cu no tin e competencia pa haci esaki. Den papiamento crioyo bisa, hende cu no tin nocion ni conocemento di e trabou, te pa nan ta eyden!. Den un caso, un dama di 88 aña a cay y a cuminsa keha di dolor na su schouder. Pero, na lugar di yama un dokter of haci un evaluacion serio, e decision cu a wordo tuma – y awor e ta bin…- tabata pa duna paracetamol y pone un mitella. Ningun dokter di cas no a wordo contacta. Pakico e tabata necesario? Apenas seis dia despues, ora famia mes a interveni, un dokter a confirma cu e dama tabatin un fractura serio na su schouder. Esaki no ta un error chikito mas. Esaki ya ta un fayo di seguridad basico.

 ORA INFECCION BIRA UN SENTENCIA DI MORTO

E caso mas espantoso ta e caso unda un dama di 77 aña a wordo manda hospital den un estado di cuido cu por wordo describi como ‘abandono’. Bo ta corda con mi a cuminsa e analisis aki? “Aruba ta gusta bisa cu nos ta honra y tin respet nos adultonan-mayor??” Con ESAKI ta cay bou di HONRA y RESPETA nos adulto mayor?  Personal medico na hospital a topa tres capa di pampers pa adulto riba di otro, tur sushi cu ‘af’ humano, riba un ulcera of herida profundo di decubitus na su stuit. E dama tabata sufri di un infeccion serio di via urinario cu a cause venenamento di su sanger. El a muri den 12 ora despues di admision den hospital. E raport ta bisa claramente: e señalnan tabata bisto caba. Pero personal den e cas di cuido no a reconoce e peliger, no a actua, y aparentemente no tabata tin ni e conocemento basico pa preveni decubitus of maneha higiena. Un pais cu ta yama su mes civilisa no por acepta un scenario asina. Y atrobe mi ta punta: Con ainda nos por papia di ‘honra y respeta nos adultonan-mayor’ asina?

UN HEUPBREUK CU “NINGUN HENDE NO SA CON EL A PASA”

Den otro caso, un dama di 85 aña a wordo manda dokter pasobra e directora a pensa cu un gran pleki blauw grandi tabata señal di “mal circulacion di sanger.” Pero radiografia a mustra un fractura serio den weso di pia cerca di su heup. Dokter a indica cu e fractura probablemente tabatin un siman caba. E directora a declara cu e dama “no a cay” y cu nan no sa con e heup a kibra. E pregunta ta simpel: si ningun hende no sa con un adulto mayor a kibra su heup, ken tabata supervisa anto?  E contesta, segun e raport, ta cu e cas di cuido NO tabatin suficiente personal, y e nivel di competencia tabata claramente  inadecua pa e tipo di clientenan cu tabata keda eynan. Mayan ta sigui, parti DOS. Keda pendiente! 

  • Powered by SETAR