Scirbi pa Tito Laclé
Den e siguiente analisis, parti den dos pida, mi ta trata e situacion serio crea pa no menos cu seis calamidad den casnan di cuido, cu ta revela e crisis serio di ouderenzorg, of ‘cuido pa e adulto mayor na Aruba. Algo hopi, pero hopi serio.
Laga mi cuminsa asina ki: Aruba ta gusta bisa cu nos ta honra y tin respet nos adultonan-mayor. Pero un raport recientemente publica di Inspectie Volksgezondheid Aruba ta pinta un imagen totalmente diferente y hasta cruel: Den varios cas di cuido, e cuido no ta simplemente insuficiente — algun biaha e ta bira te hasta un peliger mortal. Y un rapport recien cu Noticiacla a referi na dje recientemente, ta mustra cu entre 2020 y 2024, Inspectie a investiga seis calamidad den casnan di cuido, y tur seis a wordo confirma como calamidad real :evento inespera liga na cuido cu a termina den malestar serio of morto. E patronchi cu ta sali for di e raport ta cla: e no ta un problema di un solo cas particular. No shon, algo mas pio. E ta revela un crisis structural den ouderenzorg na Aruba.
UN CRISIS CU NO TA ACCIDENTE
Seis caso. Si. Ni un, ni dos ni tres. NO. Seis. Wak e asinaki: Seis bes cu un hende vulnerable a sufri daño serio, y den hopi di e casonan, e persona a perde su bida. Y den tur e casonan, e raport ta describi e mesun tipo di fayo: Falta di personal califica, falta di protocol, y falta di reaccion medico na tempo. E pregunta principal no ta: “Con e incidente a pasa?” No. E pregunta real ta: “Con e sistema ta laga esaki pasa mas cu un biaha tras di otro?”
Loke a resalta ta, ta e patronchi cu ta repiti: Cuido sin structura!!
E raport ta punta dede riba un realidad cu hopi hende ya ta sospecha, pero awor a keda documenta: Den varios cas di cuido, decision medico ta wordo tuma door di hende cu no tin e competencia pa haci esaki. Den papiamento crioyo bisa, hende cu no tin nocion ni conocemento di e trabou, te pa nan ta eyden!. Den un caso, un dama di 88 aña a cay y a cuminsa keha di dolor na su schouder. Pero, na lugar di yama un dokter of haci un evaluacion serio, e decision cu a wordo tuma – y awor e ta bin…- tabata pa duna paracetamol y pone un mitella. Ningun dokter di cas no a wordo contacta. Pakico e tabata necesario? Apenas seis dia despues, ora famia mes a interveni, un dokter a confirma cu e dama tabatin un fractura serio na su schouder. Esaki no ta un error chikito mas. Esaki ya ta un fayo di seguridad basico.
ORA INFECCION BIRA UN SENTENCIA DI MORTO
E caso mas espantoso ta e caso unda un dama di 77 aña a wordo manda hospital den un estado di cuido cu por wordo describi como ‘abandono’. Bo ta corda con mi a cuminsa e analisis aki? “Aruba ta gusta bisa cu nos ta honra y tin respet nos adultonan-mayor??” Con ESAKI ta cay bou di HONRA y RESPETA nos adulto mayor? Personal medico na hospital a topa tres capa di pampers pa adulto riba di otro, tur sushi cu ‘af’ humano, riba un ulcera of herida profundo di decubitus na su stuit. E dama tabata sufri di un infeccion serio di via urinario cu a cause venenamento di su sanger. El a muri den 12 ora despues di admision den hospital. E raport ta bisa claramente: e señalnan tabata bisto caba. Pero personal den e cas di cuido no a reconoce e peliger, no a actua, y aparentemente no tabata tin ni e conocemento basico pa preveni decubitus of maneha higiena. Un pais cu ta yama su mes civilisa no por acepta un scenario asina. Y atrobe mi ta punta: Con ainda nos por papia di ‘honra y respeta nos adultonan-mayor’ asina?
UN HEUPBREUK CU “NINGUN HENDE NO SA CON EL A PASA”
Den otro caso, un dama di 85 aña a wordo manda dokter pasobra e directora a pensa cu un gran pleki blauw grandi tabata señal di “mal circulacion di sanger.” Pero radiografia a mustra un fractura serio den weso di pia cerca di su heup. Dokter a indica cu e fractura probablemente tabatin un siman caba. E directora a declara cu e dama “no a cay” y cu nan no sa con e heup a kibra. E pregunta ta simpel: si ningun hende no sa con un adulto mayor a kibra su heup, ken tabata supervisa anto? E contesta, segun e raport, ta cu e cas di cuido NO tabatin suficiente personal, y e nivel di competencia tabata claramente inadecua pa e tipo di clientenan cu tabata keda eynan. Mayan ta sigui, parti DOS. Keda pendiente!
ORANJESTAD – Si hospital mes no hacie, gobierno mester persigui e contratista responsabel pa e Proyecto di renobacion y expansion di Horacio Oduber Hospital. Asina president di e colegio di supervision financiero CAFt drs Hans Hoogervorst a bisa den e programa Noticiacla LIVE diahuebs anochi. E presidente di e colegio financiero, no tabatin bon palabra pa e trabounan haci y e no a sconde esaki den e programa. Pa wak e segmento, click AKI
ORANJESTAD – Presidente di Colegio di Supervision financiero di Aruba (CAFt), drs Hans Hoogervorst lo ta invitado di e progama noticioso Noticiacla LIVE awe nochi, diahuebs 5 di maart 2026. Temanan interesante cu e moderador Tito Laclé lo trata, ta entre otro e preocupacion di CAFt riba maneho di gobierno di companianan gubernamental, problema na hospital, y sigur e ley di Reino RHOFA. Bo no kier perde e programa aki awe nochi cu ta cuminsa 8:30pm riba e pagina di Facebook di Noticiacla y despues riba e pagina di youtube di Noticiacla.
ORANJESTAD - Aruba y mundo ta celebra Dia Mundial di bida di bestia y mata salvahe y na Ingles yama "World Wildlife Day" (WWD). E aña aki, Nacionnan Uni a dedica e dia aki na e rol fundamental cu mata medicinal y aromatico tin den nos bida diario, bou di e tema: “Mata Medicinal y Aromatico: ta yuda conserva salud, herencia y sobrevivencia”. Desde cu Asamblea General di Nacionnan Uni a proclama e fecha aki na 2013, 3 di maart a bira un evento anual di mas grandi dedica na bida salvahe di mata y bestia. E fecha ta recorda e firmamento di e convenio di CITES (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora), di cual Aruba tambe ta forma parti di esaki, cu e meta pa percura cu comercio internacional di especie salvahe no ta forma un menasa pa nan sobrevivencia.
