Scirbi pa Tito Laclé
Den mi prome analisis di e serie aki, mi a toca e parti unda cu nos leynan di trafico ta anticua, y esey ta inclui, (segun mi) regla di con pa core riba un rotonde. Nos isla a bira un ‘One Happy Roundabout (rontonde) Island’, unda cu a casi reemplasa tur cruzada cu tabatin luz di trafico, cu rotonde. Eynan, a pone (loke mi mes no por compronde) un zebrabad net na e comienso of final di e rotonde. Di otro banda e ta mustra logico si, pasobra na e punto ey di e rotonde, e velocidad di e auto mester ta casi nulo, sea pa a para pa yega e rotonde of a caba pasa e rotonde. Si pone e rotonde mas leu, e velocidad di e automobilista a aumenta y e ta bira ‘mas dificil’ pa e peaton cruza caya. Pero, hopi no ta tene cuenta cu esey y asina cu nan pasa e rotonde, ta subi speed, y topa diripiente cu un peaton cu trankilamente ta riba e zeebrapad. E pobernan ta spanta nan alma, y vries, cu ta pone e auto dal nan, of ta saca careda, cu tambe ta problematico. Y pesey mi a inclui esaki tambe den e serie di tres analisis riba trafico.
DREMPELS
Minister Dowers encarga cu husticia, a confirma e siman aki cu tur hende cu e topa riba e tema di trafico, ta pidi’e pa bin cu e asina yama sleeping police, of loke ta conoci tambe como drempels. Segun e mandatario, no por bay yena Aruba cu drempels, pasobra e ora bo ta crea un otro problema. Y e tin razon. Si tur caminda tin drempels, polis, ambulance y bombero ta haya problema pa yega mas lihe na un sitio, creando un otro problema pasobra nan no por ‘core duro’ door di e drempels, y e por trece e pashent cu tin pura pa yega hospital lihe den peliger, of slow down e speed di e bombero cu mester yega lihe pa paga candela. Dus, esey no ta un opcion manera tur hende ta kere, esta pone drempel y cla.
CASTIGO
E siman aki mi tabata scucha colega Erin Croes na su radio emisora, cita algun ley cu ta vigente pa trafico. Entre nan, violacion di trafico ora cu nan garabo burachi, ta 2 aña di castigo di prizon of un multa di 25 mil florin. Serio? Pami, 2 aña ta un eternidad. Pero tin hende cu pa nan, ta ‘chickenfeed’. Ki mishi esey ta un castigo cu por haci un impacto? Mi ta corda cu e la menciona tambe e comparacion cu Merca, unda cu eynan no ta haci wega y minimo 15 aña ta haya di castigo. Un bista liher di con cos ta na Merca, mi a haya esaki:” If charged with gross vehicular manslaughter while intoxicated under Penal Code section 191.5(a), the punishment is imprisonment in the state prison for 4, 6, or 10 on a first offense”. Traduci esaki kier men: Si ta acusa un persona di homicidio vehicular grave mientras e tabata bou di influencia di alcohol segun Codigo Penal 191.5(a), tin castigo di prizon estatal pa 4, 6 of 10 aña pa un prome ofensa”. Pues sin mas, mas castigo. Ademas, si un persona causa un accidente cu morto, e por haya 15 aña. Si e sa cu e la causa e morto, pero no a contribui cu informacion, pues, para y contribui cu informacion, envez di core bay (hit & run), e ta haya 30 aña. Esey ta cay bou di e terminologia ‘vehicular homicide’. “Leaving the Scene of an Accident with Death as a first degree felony punishable by up to 30 years in prison”. Esta cu si bo hit & run unda cu bo a causa morto, bo por haya castigo di 30 aña di prizon. Bo ta compronde kico mi kier men, cu nos leynan no ta sirbi y no ta manda e mensahe corecto?
SEGURO
No laga mi cuminsa mes riba e otro problema, cu ta seguro di auto. Di un banda mi ta compronde e resistencia pa cera seguro di auto perfectamente, pasobra mi tambe tabata pensa esaki tin biaha. Pakico busca seguro di auto, mientras cu e otro persona cu a ocasiona e accidente, no tin seguro (ni impuesto di auto paga) y casi no tin accion di autoridad contra e persona en cuestion. Cuanto biaha mi mes a haya mi den accidente, (cu by the way, no tabata mi falta), y ta resulta cu e contrincante no tin seguro di auto, no tin nummerplaat paga di su auto, no tin keuringskaart di su auto, y pa colmo, tampoco e chauffeur permiso di estadia den algun caso. Bo ta kere cu polis lo detene e persona? Nope. Mi a keda asina asombra di e casonan aki, cu mi mes a papia cu Alto Comisario di Polis di Aruba, cu tambe a keda ‘sorprendi’ di esaki. “Mi ta bay averigua”, tabata su contesta. Hopi hende tin rabia riba seguro, pasobra abo si ta paga un dineral pa sigura bo auto, cu ta un exigencia di banco pa bo haya prestamo, y ora cu tin accidente, e seguro no ta cubri bo auto, pasobra bo ta sigura solamente pa ‘tercera parti’ mayoria biaha, cu ta nifica cu e ta cubri e ‘otro auto’, en caso cu e tabata BO falta. Mientrastanto awor BO auto ta kibra, door di OTRO chauffeur cu NO tin seguro, pues ABO tin gasto cu no ta bo falta. E ora e resistencia ta comprendibel. Cu e prijs di seguro asina halto, ta solamente si bo ta gana un dineral, bo ta busca seguro completo (all risk) di bo auto tur aña. Si ta bo auto, cu añanan, bo por ‘get away’ cu seguro menos door di hacie tercera parti. Pero si bo lease auto, esaki no ta un opcion. Mi problema ta cu, polis NO ta actuando contra esnan cu no tin seguro ora di accidente. No segun mi experiencia. Ta haci control di trafico, y si garabo sin rijbewijs y sin seguro y keuringskaart, e ora ta multa bo. Pero segun un amigo, polis tabata puntra solamente pa rijbewijs y seguro. Keuringskaar, nope. Dus ta controla masha netchi ora di chequeo specifico, pero den caso di accidente, unda cu e ta bal, nada. Y si polis multa e persona mes, hopi biaha e ‘culpabel’ no tin placa pa paga, y manera nos ta bisa, ‘no tin caminda di cay muri’ y abo ta keda e kens cu tin mas gasto, pasobra si, e polis a multa e chauffeur, pero te ey. E no ta un garantia cu bo auto ta wordo paga. Bo ta compronde awor e resistencia contra seguro? Y mi ta risca bisa cu 50% si no ta mas, di accidente cu a of ta tuma lugar, ta entre un chauffeur cu tin seguro vs uno cu no tin. Mi ta evaluando un di 4 parti. Hopi hopi reaccion riba e prome dos analisis, cu yen di comentario y tips, di mas cos cu mi no a ni pensa ariba.. Te despues!. Bay TRANKILO den trafico!