ORANJESTAD - E cuido di bieu na Aruba ta kraak bou di presion. Mayornan den cas di bieu ta wordo neglicia, maltrata, mientras famianan ta keda keto pa motibo di miedo. Tras di porta sera ta desarrollando un crisis silencioso cu apenas ta wordo nombra, pero ta toca cada bez mas bida. Asina un raporta di e agencia hulandes NOS ta raporta. E relato di Lea tokante su tata ta pone e realidad na cla den un manera doloroso. Su tata tabata ainda bastantemente independiente ora el a wordo ricibi den un cas di bieu priva. Den apenas algun siman el a debilita hopi i mester a wordo hiba di urgencia pa hospital.
“SECO I SIN NUTRICION”
“E tabata casi manera si e tabata mas morto cu bibo,” Lea ta conta. “Su boca tabata habri, yena cu musca, e tabata seco y sin nutricion. Nos a bisa hopi bez cu el tabata sinti dolor, pero e cuidadornan tabata hisa nan lomba den forma di no ta worry. Uno incluso a bira nan wowo ariba como si fuera no ta worry”. Algun tempo despues, e homber a fayese. Lea ta e unico di tur famianan cu NOS a trata cu tabata dispuesto pa conta su historia. E resto a keda atras, pa motibo di miedo pa represalia. Esaki ta mustra e silencio cu ta roda e situacion den cuido di bieu. “Aruba ta chikito,” e voluntario Lourdes Leerdam ta bisa di Cruz Roso. “Hendenan tin miedo cu nan querido lo wordo trata peor, of cu nan lo perde nan trabou si nan haci keha.”
PILDER PA DRUMI
Tras di e silencio tin situacion hopi triste. Mayornan ta wordo calma den anochi cu pilder pa drumi pa no tin mester hopi personal. Otronan ta wordo mara cu laken of faha na nan cama pa preveni “problema”. “Mi a mira cu mi tio a yega grita tur anochi pa yudansa sin cu un hende a reacciona,” Minerva Huizinga-Santana, manehador di Cruz Cora na San Nicolas ta conta. “Dia despues finalmente nan a hiba e. Lihe despues el a fayece. Esaki ta terrible.”
RELATONAN TA SIGUI AUMENTA
Mayornan cu ta tin marcanan blau cu ningun hende por splica di unda e ta bini. Cambernan caminda ta pone diez hende pega pega “manera sardina den un lata ”, Leerdam ta bisa. I cas di bieu caminda cuminda no ta mas cu pan of arroz cu galiña, sin berdura y sin tene cuentanan cu dieta. E miedo pa papia abiertamente di e malpracticanan ta tapa un crisis mas amplio, e raportahe ta sigui bisa. “Cifranan oficial ta alarmante: casi un di cinco Arubiano ta mayor cu 65 aña. Tin 21.000 mayor i apenas 200 camanan subsidia den cas di bieu estatal SABA, mientras cientenares ta warda pa un caminda. Cas di bieu priva ta yena e falta, pero nan ta caro y hopi bez sin control”. “Tin poco personal y falta di supervision. E trabou principal ta baña y duna cuminda, y cla,” e cuidadora Helen Charles, cu ta guia mayor na San Nicolas ya decada ta bisa den e raportahe. E problema no ta nobo, pero e aumento di bieu ta haci mas urgente cu nunca. Boluntario y cuidadornan ta core campana ya hopi aña, pero reforma structural no ta yega. “Si nos sigui asina, den cinco aña nos lo tin un infarto di cuido,” expertonan ta bisa.
Pa famianan manera esnan di Lea, esaki a yega laat. Su tata no a ricibi e cuido cu el tabata mester den su ultimo simanan. “Mi tata a merece mihor,” Lea ta bisa. Y e ta pone e pregunta cu cada bez mas Arubiano ta haci: ken lo cuida nos manaña?