Analisis: E problema y peliger di cacho di caya na Aruba PARTI 1

Analisis: E problema y peliger di cacho di caya na Aruba PARTI 1

Posted on 08/1/2025 10:01 am AST | Updated on 08/1/2025 10:06 am AST

Scirbi pa Tito Laclé

Pa esnan cu por ta no sa dimi carera, fuera di ta un periodista pa mas di 30 aña, ora cu mi ‘no’ ta eherce e funcion ey,  mi ta entrena cacho, y ta un experto certifica riba e tereno ey pa mas di 15 aña. Y e ultimo dos aña tambe mi ta un dog behaviorist (comportacionista di cacho). Y ta cu e expertisio aki y bista aki, mi ta scirbi e prome di algun analisis riba e tema di problematica di cachonan di caya aki na Aruba. E meta? No, mi no kier pretende cu mi sa tur cos, pero cu mi expertisio y experiencia, mi meta ta ‘un biaha mas’ pa habri wowo di otronan, y sigur di e gabinete nobo, y wak si structuralmente por haci ALGO pa resolve esaki prome cu e problema aki bira uno (mas) violento y afecta nos isla economicamente negativamente (a la Natalee Holloway). Con? Djis pensa riba un possible scenario aki: Un cacho di caya, hambra, herida y desbalansa, ta dicidi di ataca un turista riba nos isla malamente, heridando esaki, y porta te hasta cu resultado fatal. Esaki por desemboca den un caso serio di publicidad negative pa nos isla, na nivel di Natalee Holloway (2005). Bo por imaginabo e portadanan caba? Of, localmente,  problema entre bisiña pa motibo di cacho, ta haya un tinte violento extremo, unda cu hende ta bira vigilante cu tur consenciencia. Y keremi, nos ta yegando hopi cerca di esaki. Pakico mi ta conta esaki awor aki? Pasobra, cubriendo noticia, ultimo dianan mi ta ripara atrobe un aumento drastico di incidentenan cu ta relata cu cacho, internacionalmente, Corsou ultimo simanan y si, tambe na Aruba. Prome cu mi sigui, laga mi aclarea esaki. Mientras cu mi ta bon na altura cu no tin maltrato di cacho so, sino di mas tipo di bestia, mi kier enfoca un rato si riba e parti di cacho pa proposito di e analisis aki. 

Corsou, manera bo por a lesa riba nos portal, pa un of otro motibo, ta experenciando mas di e problemanan aki. Por lo menos publicamente, y mas caso, compara cu Aruba. Aruba tin su retonan, pero esaki ta mas di cacho pa cu otro bestia, manera galiña, carne y cabrito. Pero, si, maltrato ta keda maltrato. 

Kico ta e problema principal? E prome, ta uno simple. No tin un forma central na Aruba, CU TA FUNCIONA, pa raporta e casonan aki. Ora un hende tuma nota di un caso di maltrato pa via di un cacho, nan NO sa UNDA pa yama. Y no ta pa ignorancia, sino cu e no ta wordo propaganda, no tin un campana andando pa esaki. E gabinete anterior a haci intento, pero esaki no a sigui. Mescos cu ta conoci cu mester yama 100 of 911 pa un caso di persona, no tin un number pa yama pa maltrato di cacho. Gobierno anterior a pone Bureau City Inspector como esnan pa atende, pero esaki ya no ta funciona mas. Esey ta pone cu ora cu un cacho cana yega na bo cas, perdi, maltrata of simplemente yega bo cas, bo no sa ki pa haci y ken pa yama. Bo instincto humano kier yuda, pero sea bo no por pa motibo cu bo no por, bo tin cacho caba, no por tin un mas, y of no sa simplemente ki pa haci. E cacho, por ta un peliger pabo, tin miedo, tin malesa etc, pues mas problema. Pero mas sigur, bo ta dune awa, y cuminda, y e la pega cerca bo. Pero bo no tin espacio pe. Kico bo ta haci? Bo ta recuri  riba e rednan social (FACEBOOK p.e.), cu e mensahe y potret di cu tal y tal cacho a yega eynan, of ta perdi eybanda. Mas bo no por haci y no sa KEN pa yama. Y ora cu bo yama polis p.e. ora cu bo haya un caso di maltrato, hopi biaha ta responde cu no ta nan prioridad. Un ciudadano ta wordo manda di cashi pa muraya. Ami mes, no sa mas unda pa manda cacho pa e casonan asina. Imaginabo. E otro problema ta, cu nos tin un sobrepoblacion serio di cacho na Aruba. Shelternan ta yen. Un cantidad di organisacion y fundacion, ta traha cu hopi amor, pa yuda rescata cacho, sterilisa nan, y despues ta pone nan bek riba caya. Bon intencion, pero no ta resolve e problema asina completamente. Y mientras tur esaki ta sosode, di otro banda, hende ta sigui cumpra cacho, rasa cacho, aumentando e soprepoblacion di cacho. Esaki ta un cuchiu di doble vila. E hendenan aki tin nan pleno derecho pa haci esaki. Mas cu nada, nan ta hende responsabel cu por y sa con pa cuida cacho y tin e derecho di busca un cacho ‘nobo’, y no necesariamente mester busca uno di un shelter. Y si, bo por bisa nan, adopta un cacho cu ta na shelter. Facil toch? Loke nan no ta bisa  bo, ta cu hopi biaha e cachonan den shelter, ta eynan pa un motibo. Nan a wordo menosprecia, bandona, maltrata y tin problema di comportacion, y cu pesey nan a resulta na un shelter, of a wordo gedumped eynannan. Claro cu den nan, tin esnan cu simplemente kier amor y un cas. Awor e ironia. Ora cu bisa esnan cu ta critica esnan cu ta rasa cacho (responsablemente) y of ta cumpra un cacho nobo, pakico ABO no ta adopta un baby, enbez di a bay haya bo propio yiu? Tin hopi Huerfano na mundo toch? Nan tambe merece un second chance toch?. Pero no. Bo tambe kier bo propio yiu toch? Dus ta ok pa haya bo propio yiu, envez di adopta, pero si ta un crimen pa busca un cacho nobo, envez di adopta. Claro, cu cada caso ta diferente. Claro cu tin hendenan cu ta rasa cacho cu e simple motibo pa gana placa facil y bruto. Y tin hende cu kier un cacho specifico, djis pasobra e ta haye ‘bunita’ y ta ‘in’. Sin busca drechi kico e rasa di e cacho ta encera. Placa no ta tur cos. INFORMA bo mes KICO tur e rasa ey ta rekeri, y si ABO ta cumpli cu tur e rekisitonan aki PROME cu bo dicidi di busca un cacho. Cu esaki so, bo ta yuda caba. Bo no mester ta di acuerdo cu mi. Pero mi experticio ta bisami si cu nos ta riba e mal caminda, y cu si no haci algo pronto, nos lo ta atendiendo cu un situacion criminal pronto. Keda pendiente pa parti 2. 

  • Powered by SETAR