W’STAD/DEN HAAG - E komishon fiho di Relashonnan den Reino di parlamento hulandes ta insistí pa haña kontesta serka gobièrnu di Kòrsou i gobièrnu di St. Maarten dikon nan no a tene kuenta den nan presupuesto ku mester paga un fiansa ku a hasi serka Hulanda bèk. E preokupashonnan a bin dilanti durante tratamentu di e kuentanan anual 2024 di gobièrnu Hulandes. Ta trata di un suma di 205 mion florin ku Kòrsou i St. Maarten a fia na 2010 i ku mester paga bèk na òktober awor. Gobièrnu di St. Maarten i gobièrnu di Kòrsou a pidi pa refinansiá e debenan. Sekretario di estado pa Relashonnan den Reino, Zsolt Szabó, ta kouteloso den su reakshon riba e petishonnan pa re-finansiamentu i a indiká ku e ta warda riba konseho di Kolegio di Supervishon Finansiero (Cft) riba e petishonnan aki. Miembronan di e komishon di Relashonnan den Reino a hasi diferente pregunta por eskrito riba e tópiko.
Den e preguntanan aki e parlamentarionan ke un reakshon di gobièrnu hulandes riba atvertensia resien di Cft ku mester di un planifikashon responsabel riba término largu i tambe ku mester ta kouteloso ku simplemente re-finansiá debenan sin ku tin bon kontròl. A puntra konkretamente dikon gobièrnu di St. Maarten i gobièrnu di Kòrsou a faya di reservá sumanan anual riba presupuesto pa paga e debe bèk. Tambe ke sa ki mekanismo di kontròl tabatin pa a evitá e tipo di fayonan aki.
Mas aleu e parlamentarionan hulandes ke sa eksaktamente kiko ta inkluí den e suma di 205 mion florin i si re-finansiamentu di e debe ta kalkulá kaba den e suma. Tambe e miembronan di e komishon ke sa ki dia ta tuma un desishon final riba pago bèk òf re-finansiamentu di e debe, mirando ku e fecha ku e debe ta kaduká ta yegando mas serka. Tras di e preguntanan tékniko aki ta sinta un preokupashon polítiko ku ta kada bes ta bira mas amplio, esta un persepshon kresiente na Hulanda ku e paisnan outónomo den e parti karibense di Reino no ta demostrá un disiplina finansiero adekuá.
E parlamentarionan ta mas preokupá ainda pa e debenan ku ta kaduká na 2030, 2035 i 2040 pasobra ta trata aki di sumanan mas grandi ainda. Cft kontinuamente a konsehá gobièrnu di Kòrsou i gobièrnu di St. Maarten pa prepará strategianan elaborá pa manehá debe, inkluso análisis integral di nan portafolio kompletu di debe.
E kolegio a atvertí pa ta kouteloso ku desishonnan na último ora pa re-finansiá debe pasobra esaki por ta negativo pa stabilidat fiskal. E preguntanan di e miembro di e komishon ta duna indikashon ku lo ke pone kondishonnan mas estrikto riba futuro akuerdonan pa re-finansiá debe. Kondishonnan manera mihó kontròl, reglanan di reportahe mihó definí i mekanismonan di kontabilidat mas fuerte, ta algun di e kondishonnan pa por sigui risibí sosten finansiero for di Hulanda.
Ta spera un kontesta formal di parti di Ministerio di Asuntunan Interno i Relashonnan den Reino den simannan benidero. Mientrastantu, e preshon riba Kòrsou i St. Maarten ta sigui oumentá i ta urgi e paisnan pa duna klaridat riba nan strategianan finansiero i presentá ku un plan konkreto pa maneho sostenibel di debe riba término largu. NOTA: Texto scirbi den papiamento fonetico di Corsou.
WILLEMSTAD – Mas tarda pa 21 di december 2027, e salarionan di topfuncionarianan den gobierno y empresanan gubernamental na Corsou no mag ta mas halto cu 386.000 florin pa aña. Esaki ta resulta for di Landsverordening Normering Topinkomens (LNT) y un nota di splicacion publica recientemente tocante e proposicion di ley.
WILLEMSTAD – Specialistan medico riba Corsou por ricibi, den ciertonan caso, un salario mas halto cu e maximo cu ta stipula den Landsverordening Normering Topinkomens (LNT). Esaki ta sali for di un splicacion riba e ley, unda ta bisa cu e minister di Salud por dicidi pa caso pa permiti un excepcion. Segun e regla, un specialista por wordo paga ariba e maximo stipula solamente despues di un evaluacion y calculacion pa ministerio di Salud, Medio Ambiente y Naturalesa, den consulta cu ministerio di Finanzas y cu aprobacion di Conseho di Minister. Den e desicion ey ta wordo fiha cu cual porcentaje of suma e maximo por wordo supera.
WILLEMSTAD. - Manera Ministerio di Hustisia a anunsiá algun siman tras di lomba, ku durante e periodo di Karnaval no ta tolerá, den e kaso aki esun ku aktua robes lo sintié un bes. E último aki ta e nòmber di e akshon polisial tambe. Durante e marchanan di fin di siman, kuminsando ku Parada di Tiner te ku ayera Parada di despedida hubenil, polisnan a arestá 29 persona i a kita un kantidat di skuter. Den e arestonan aki tabatin diferente menor di edat. Pa loke ta trata parada di Tiner tabatin 13 aresto, Parada di Bándabou tabatin 1 aresto, Gran Marcha 13 aresto i ayera te na momentu ku Extra tabatin kontakto ku Bosero Polisial tabatin 2 aresto. Tres menor di edat a keda arestá pa motibu di poseshon di skuter hòrtá i un menor pa poseshon di droga.
WILLEMSTAD – Mientras cu tanto Aruba y Corsou tin problema cu nan minister plenipotenciario (Aruba no a apunta uno mas, y esun di Corsou mester a retira), tabatin un discusion recientemente na Corsou unda cu un profesor a trata e tema aki. E funshon di Minister Plenipotensiario (‘Gevolmachtigde Minister’) ta unu sumamente importante den Reino, i na opinion di prof. Arjen van Rijn nos mester evitá ku ta nombra ken ku ta pa bai okupá e posishon ei den Kas di Kòrsou na Hulanda. Esei ta loke por a konkluí for di palabranan di prof. Van Rijn durante un presentashon ku el a duna na Parlamento di Kòrsou den kuadro di un konseho riba 70 aña Statüt. E punto di Minister Plenipotensiario tambe ta unu ku Raad van State a duna konseho riba dje den e kaso aki, i mester bisa ku e reakshonnan no tabata muchu plasentero, segun van Rijn.
WILLEMSTAD – Detencion preventivo di beisbolista Jonathan Schoop a wordo prolonga cu sesenta dia. Asina un huez-comisario a dicidi. Na mes momento, detencion preventivo di tres otro sospechoso tambe a wordo prolonga cu e mesun termino. Detencion di un muhe cu tambe tabata deteni, a wordo suspende. Schoop a wordo deteni riba 29 di januari hunto cu ocho otro persona durante un operacion di polis. Durante e accion ey a wordo confisca varios arma di candela, municion, patronnan y magazinan. Investigacion den e caso ta sigui na marcha. Tocante sospechanan exacto y progreso adicional di investigacion penal, Ministerio Publico no a duna mas detaye.
WILLEMSTAD – Corsou ta enfrentando un crisis agudo di diabetes cu ta pone sistema di salud y finanza publico cada vez mas bou presion. Un di cada cinco adulto riba e isla ta biba cu diabetes y complicacionnan serio ta surgi na edad cada vez mas hoben. Sin medida nacional rapido y efectivo, carga di e malesa ta amenaza di supera capacidad di sistema di salud. Esaki tabata conclusion di diferente actor di salud durante un reunion e siman aki na Curaçao Medical Center. Corsou tin uno di e cantidadnan mas halto mundialmente di paciente cu insuficiencia renal den estadio final como consecuencia di diabetes. Gastonan pa dialisis ta subi te mas o menos cien mil florin Corsou pa paciente pa aña. Profesionalnan di salud ta advirti cu e desaroyo aki no ta sostenible si entrada di paciente nobo no wordo frena. Durante e reunion den hospital a participa representante di Curaçao Medical Center, ministerio di Salud, Medio Ambiente y Naturalesa, Asociacion di Huisartsen di Curaçao, Sociale Verzekeringsbank y NASKHO, hunto cu specialistanan di Diabeter, un centro specialisa den diabetes for di Hulanda. Meta tabata pa determina magnitud di problema, identifica punto critico den atencion y haci acuerdo riba medida urgente. Complicacionnan serio na pia como resultado di diabetes, ta ilustra consecuencia di deteccion tardio y acceso limita na atencion specialisa.
