W’STAD/PHILIPSBURG - Conseho di Minister di Reino a duna gobièrnu di St. Maarten un atvertensia serio i ta urgi e pais pa promé ku 30 di aprel awor presentá den parlamento ku un presupuesto 2025. Pronto promé minister di St. Maarten, Luc Mercelina, por spera un karta ofisial di atvertensia. Esaki a base di un reklamo di parti Kolegio Supervishon Finansiero (Cft).
Mester tene kuenta ku na Kòrsou tambe Cft a saka un ultimatem pa minister di Finansa entregá un lei pa trese kambio den presupuesto 2025. Tin diferente punto ku e kolegio pa basta tempu kaba ta señalá komo riesgonan riba presupuesto ku Kòrsou mester atendé kuné. Si no kumpli ku e ultimatem, Kòrsou tambe por spera ku Konseho di Minister di Reino ta intervení.
E desishon di Konseho di Minister di Reino ta a base di un deklarashon di (Cft) ku apesar di a entregá un presupuesto 2025 na parlamento, atrobe gobièrnu di St. Maarten no ta kompletá e proseso presupuestario promé ku aña a bòltu. Aunke ku ta pronostiká surplus presupuestario pa e periodo 2025-2028. E surplus akí ta relashoná ku introdukshon di un impuesto pa turista. Proseso legislativo pa introdusí e impuesto akí sinembargo no a terminá ainda.
Ta den e kuadro akí Cft a ekspresá su preokupashon riba e insiguridat di e surplus presupuestario antisipá, mirando alabes défisit ku tin den fondo di malesa ku ta un menasa pa presupuesto di pais. E presupuesto 2025 mester tabata kla tratá i entregá na Cft for di 15 desèmber 2024 pero apesar di atvertensianan previo pa kumpli nan tempu, e gobièrnu di St. Maarten no a hasi esaki. Entretantu e proseso pa kuminsá traha presupuesto 2026 a inisiá i Cft ta hasi un yamada urgente riba gobièrnu di St. Maarten pa pone komo prioridat ku ta trata e presupuesto akí promé ku fin di aña.
KÒRSOU
Resientemente Cft a manda un karta pa minister di Finansa di Kòrsou, Javier Silvania, den kua ta informá ku e kolegio ta haña ta importante pa a adoptá diferente kambio den presupuesto 2025 pa mantené esaki denter dje liñanan di normanan di e Lei di Reino pa supervishon finansiero riba Kòrsou i St. Maarten. Den esaki Cft a duna sinku rekomendashon i a konsehá pa prosesá esakinan den un kambio di presupuesto. Cft a mustra riba gastunan ku a hasi den e promé kuartal di aña, manera pago di ‘bashí premie’, pero ku no a inkluí den e presupuesto.
Tambe Cft ta bisa ku e ta keda pendiente dje solushon ku tin pa Curaçao Medical Center (CMC) i e palabrashon ku minister mes a hasi bisando ku pa fin di mart 2025 e lo informá riba un solushon adaptá. Esaki ta di sumo importansia, teniendo kuenta ku e demas riesgonan ku tin pa e presupuesto di pais i pa motibu ku prosesamentu dje solushon ta kanando pa un tempu kaba.
Cft ta bisa ku e ta hasi un apelashon riba e minister pa mas tardá 13 di mei 2025 entregá un konsepto di lei riba kambio dje presupuesto i na mes momentu e reportahe di implementashon (‘uitvoeringsrapportage’) riba e promé kuartal di 2025. Segun Cft e konsepto di lei riba kambio di presupuesto lo mester enserá kiko e konsekuensianan finansiero di e solushon adaptá pa CMC ta enserá, aktualisashon di e presupuesto di kapital partikularmente pa e invershonnan planiá den 2025 i e (posibel) fiansanan, un kalkulashon revisá di ‘loonbelasting’ i un kalkulashon aktualisá di ‘schommelfonds’ i un redukshon di e presupuesto di mas aña pa loke ta gastunan di personal. NOTA: Texto ta scirbi den Papiamento fonetico di Corsou.