Analisis: Promesa falso di eleccion of fraude electoral?

Analisis: Promesa falso di eleccion of fraude electoral?

Posted on 12/20/2024, 10:54 AM AST | Updated on 12/20/2024, 5:07 PM AST

Scirbi pa Tito Laclé

Declaracionnan di lidernan politico durante programanan politico electoral den campaña electoral pa Noticiacla (Democracia Cla 2024) a duna nos hopi informacion di e lidernan y nan respectivo partido. Y aki ta unda cu mi ta haya nos forza ta haci e pregunta cu e.o. si e fenomeno di promesa falso durante di eleccion no ta djis un forma di fraude electoral. Tin estudionan scientifico tocante di fraude electoral. E atencion hopi biaha ta riba e forma di manipulacion cu ta tuma lugar. Laga mi splica mi mes: Porta cu tin casonan di manipulacion directo, caminda cu tin p.e. irregularidad ora di conta voto. Pero tin manipulacion indirecto tambe, cu ta ora cu ta purba di manipula e proceduranan di eleccion. Pero e pregunta ta surgi awo, si promesanan falso haci durante di campaña tambe ta conta como un forma di fraude electoral.

Cua ta e casonan cu nos por a observa durante e temporada recien di campaña electoral pa e eleccion y e eleccion mes na Aruba? Pa cuminsa cu ultimo elecciondi siman pasa, nos por a tende di boca di e #1 di e partido AVP cu a priminti cu lo aumenta pensioen di biehes cu 700 florin pa luna dentro di 100 dia si nan drenta gobierno. Pero manera NoticiaCla a raporta caba e siman aki ainda ariba e prome dia di combersacion cu e informado, AVP su lider a declara cu nan ta realisa cu pa logra forma un coalicion, nan ta dispuesto pa keda sin cumpli cu e promesa aki (completamente). Diripiente. Ta dispuesto pa ‘ahusta e suma, pa cuadra cu e forza financiero y cuadro financiero real cu tin’. E ta trecemi na un flash back di e promesa di e mesun partido berde, pa elimina BBO den pasado, loke no a sosode manera priminti. Y esaki, irrespecto cu nan a haya mandato completo cu un mayoria absoluto di asiento den parlamento. Di otro banda bo tin partido MEPtambe, cu a nenga rotundamente na varios ocasion prome cu eleccion, cu lo NO sinta cu AVP den un coalicion. E votadonan cu kisas ta considera AVP un risico pa nos stabilidad financiero, asina a kere cu un voto pa MEP sigur ta un voto contra di partido AVP. Pero ata, kico nos ta scucha y wak? Ni un siman despues di eleccion, ata lider di MEP ta declara publicamente cu no ta exclui ningun partido pa no sinta cu nan. Esaki ta nifica tambe asina automaticamente cu e TAdispuesto pa sinta cu AVP den un coalicion. Con mi tin cu yama esaki?

En general, ta berdad tambe cu TUR partido politico ta priminti hopi durante di campaña pa asina diferencia nan programa for di otro partido. Tin e expression na mente e ora di algun politico di pasado cu a yega di bisa “Campaña ta un cos, goberna ta algo otro”. Awor e cos ta bin:  Di con nos ta considera SI, cu ta castigabel pa un empresario gaña tocante cierto producto cu e ta bende, pero NOta haya e POLITICO castigabel pa ‘bende’ promesanan falso? Y no ora ta trata promesa cu un politico a haci durante campaña? Esey si mag y ta OK? Riba website di Servicio na Defensa di Consumidor, Gobierno mes ta adverti cu na Aruba tin e regla cu “propaganda engañoso (haci pa un un empresa of un hende den un profesion) no ta permiti.” Pesey mes mi pregunta: Ki dia nos ta cuminsa considera “ser politico” como un profesion cu TAMBE mester tene su mes na e ley segun nos codigo civil, unda cu NO ta permiti pa haci propaganda engañoso? E empresario cu haci propaganda falso ta responsabel pa e daño cu a surgi a causa di esey! Di con un politico no ta responsabel pa e posibel daño cu e por haci cu promesanan falso? Kico ta haci E, asina special? Djis imagina si un hende, actuando riba e promesa di lo haya 700 florin extra pa luna, dicidi cu awo si e por saca e frigidair cu e tabatin mester, y hinca su mes den debe a largo plaso.  

Tempo lo demostra cua promesanan tabata falso y cual no. Y cu e por cay bou di e tema ‘Kiezersbedrog’, osea un engaño electoral. Pero ya caba nos a haya e prome señalnan cla y raspa, cu no tur e politiconan lo tene nan mes na nan palabra durante campaña. Pasobra si toch nan no cumpli, nan tin 4 aña pa convence pueblo cu nan a haci nan maximo esfuerso y cu ta ‘factornan externo’ a ‘stroba’ nan di cumpli. Te dia cu pueblo tene nan responsabel pa incumplimento of “propaganda engañoso”. E ora porta, nan lo siña di stop di haci promesa bashi, sin cu a realmente investiga cu echos, y prueba, cu e loke nan a priminti, simplemente no ta realistico y realisabel. Por ta e ora, por evita ‘kiezersbedrog’?