Scirbi pa Tito Laclé
Cu cada resultado di eleccion, bo ta tende e expresionan manera: “Ata! Pueblo a scohe bon cla”, of pio ainda, esun aki, “Pueblo a manda mensahe cla cu nan kier…” Y, finalmente y posiblemente esunan mas pio di tur: “Pueblo a scohe pa un coalicion” of “pa manda tal y tal partido cas!”. E realidad sinembargo ta cu ningun di e puntonan aki ta berdad. Ningun momento pueblo a manda mensahe cla of cu nan kier tal y tal partido traha hunto of forma coalicion. NO!. Pueblo a vota segun nan creencia y consenshi. That’s it!. Nada mas, nada menos! Cu e resultado a sali di cierto forma, NIUN hende por a sa delanta y mucho menos pa acorda adelanta kico lo haci. No ta asina cu un grupo di hende a sinta hunto y dicidi cu ‘nos ta bay forma esaki of esaya’. Pues, mester stop di papia disparate y mester solamente bisa e cos manera cu e ta: “ Pueblo a bay vota. Y esaki ta e resultado di esnan cu a vota mescos, aunke kisas pa motibonan diferente”.
Ta te e dia cu bo tin riba e stembiljet e opcion extra manera p.e. ‘COALICION’, of ‘COALICION entre partido X y Y’ pa vota ariba, e ora numa bo por bisa cu pueblo a scohe pa algo concreto asina. E ora numa, pasobra e ora ey so tabatin un opcion cla pa pueblo scohe. Y si e opcion ey gana, ta e ora numa bo por bisa cu pueblo a ‘scohe pa un coalicion’, of ‘un of otro partido’di forma DELANTA. Aworaki e pueblo ta vota pa ‘candidato’ riba un lista politico.
Berdad ta si cu un grupo di un partido ta bisa, “nos ta simpatisantenan di un partido y nos ta vota pa e partido ey”. Pero ni asina tin un garantia cu tur realmente a vota pa e partido ey. E unico control por ta cu p.e. un checker (persona di un partido ta sinta na e urna y controla ken a bin), por bisa despues cu e la registra e persona ey na e urna, y e persona en cuestion confirma cu e la vota tambe pa tal y tal PERSONA. Y ora resulta cu e checker y e persona nota toch cu segun resultado, e candidato ey no a haya voto, por bisa cu siguransa kico e votamento ey lo tabata.
Votamento ta sosode den tur secrecia, y ta abo cu e hoki so sa pa ken bo a vota. Si bo kier bisa pafo pa ken bo a vota, ni asina e ta un garantia. Hopi ta bisa cu nan a vota pa tal y tal, pero a resulta cu a vota pa otro hende.
Durante cada eleccion hendenan ta gusta papia un di e disparatenan menciona tras di otro, y hasta e propio politiconan cu mester sa miho, ta uni na e disparate ey. E eleccion aki no tabata diferente. “Pueblo a manda un mensahe cla!”, un politico a bisa di e resultado, cu den su caso no a bay bon p’e. Cu hopi no a vota pa e partido, no tabata algo ‘coordina’. Menos hende a vota pa e partido. Berdad. Por bisa e ora cu e partido a haya menos sosten, cu por wordo interpreta como un rechaso. Pero no cu hunto un grupo di hende a dicidi di straf e partido. E partido a haya un castigo si. Mescos ta conta pa un partido cu a score bon. Un mayoria di persona a vota pro e partido, pero no a planifica HUNTO, cu nan ta bay sostene e partido.
Pues e mensahe aki ta pa stop di bisa e disparatenan ‘cu pueblo a scohe pa tal y tal formato’, pasobra simplemente NO ta asina. Den e ultimo eleccion, e realidad ta cu pueblo a duna AVP 6, MEP 6, FUTURO 2 y PPA 1 asiento. Lo demas ta e sistema a reparti asiento via restzetel cu NO tabata pa e partidonan aki. Kiermen ni un coalicion di AVP/FUTURO no ta algo cu “Pueblo a scohe pe”, ni tampoco MEP/FUTURO. Laga nos ta serio si!