Analisis: Sopi pura, ta sali salo

Analisis: Sopi pura, ta sali salo

Posted on 12/16/2024, 9:57 AM AST | Updated on 12/16/2024, 9:59 AM AST

Scirbi pa Tito Laclé

Recientemente Noticiacla tabata e unico medio cu a publica e decision unanime die conseho di partido politico PPA pa apunta e lider Otmar Oduber,- kende ta wordo sospecha di corupcion mientras cu e tabata den un encargo publico -, pa drenta Parlamento. Cu e decision aki, diferente pregunta ta surgi.

Na prome luga tin e opinion publico cu e huramentacion di politiconan cu ta wordo sospecha di corupcion, ta torno na e principio di ‘tuma responsabilidad pa bo asuntonan’, cu ta fundamental pa determina si un hende ta di confia. Na momento cu como persona bo ta haya cu algo no ta etico ni ta duna un bon ehempel pa drenta parlamento siendo sospechoso, pero ta “permiti” conseho di partido pa impone nan boluntad riba bo, bo no ta tuma responsabilidad pa bo mesun asunto. Pasobra aunke e berdad ta, cu ainda no tin sentencia di culpabilidad, e mensahe ta wordo duna si (un biaha mas), cu un acusacion di corupcion contra un parlamentario no ta algo serio, y ta asina debilita un instituto asina importante.Esaki ta los di cu si Ministerio Publico ta actuando incorecto, of ta ‘persiguiendo’ e persona politicamente, manera cu semper e persona en cuestion ta argumenta. Y ta bisa ‘un biaha mas’, pasobra mester corda tambe cu tabatin e caso unda cu un otro parlamentario tambe a opta pa keda den Parlamento, aunke sospechoso, usando e argumento cu ‘ta pueblo a scohe pa e ta eynan’, aun siendo sospechoso. Y berdad, (ainda) no tin ley cu ta ‘prohibi’ un parlamento di ta den funcion siendo sospechoso. Den caso di Sevinger, e ta aun pio, mirando cu e tin un sentencia. Pero aki ta conta tambe cu no tur ora ley ta surpasa etica y moralidad di un comunidad. E berdad ta tambe, cu e politico encuestion a bisa tambe, cu si e wordo haya culpable, e no ta drenta Parlamento. Asina mes, e no ta warda y ta cla pa drenta asina cu Parlamento cuminsa ora aña bolter. E pregunta ta surgi, ki pura tin?

Un instituto manera nos Parlamento, cu ta e organo di mas halto den nos estado di derecho, ta funciona a base di confiansa. Si Parlamento no ta confia un minister, e ta mand’e cas via un mocion di desconfiansa. E principio moral tras di esaki ta cu un husto por husga un pecado. Ora cu bo ta haya parlamentarionan cu no ta un ehempel den inspira confiansa, pero toch e mes ta desaproba un minister su maneho pa falta di confiansa, e ta zona repudiabel. Ta pa motibo di esaki cu ta ser bisa cu un actitud mediocre den inspira confiansa ta un atake riba e reputacion di e sistema politico. Y consecuentemente, esaki ta mina su efectividad. 

Na di dos luga, politiconan ta yama pa sirbi interes di pueblo. Ora cu otro interes ta pisa mas pa un politico (manera interes di partijraad), e ta manda un señal cla cu interes di pueblo ta na di dos luga. Esaki ta fomenta un sentido di cinismo of hipocrecia cerca e pueblo general kende su interes e ta representa. Esaki por hasta hiba na e pensamento cu corupcion mes por wordo tolera tambe y hasta ta wordo recompensa, irespecto si tin un condena di corupcion caba of no. Y irespecto si ley ta permiti e parlamentario en cuestion pa sigui den funcion.

Sospecho di corupcion mester wordo mira como algo asina serio y no-etico, cu e consecuencia di esey pa e persona en cuestion ta cu e no por drenta (of keda) den e organo mas halto di nos pais. De lo contrario, sin cu nos kier, e ta introduci un acceptacion sistematico di corupcion den nos establecemento politico. Y pronto lo ta normal cu ta tolera parlamentarionan condena mes di corupcion den e instituto aki. P’esey por hasta conclui cu e echo cu awor un otro persona sospechoso di corupcion tambe ta bay drenta nos Parlamento, ta ratifica of confirma cu ‘ta normal’ cu un hende condena pa husticia por keda den Parlamento. 

Un otro punto cu ta bon pa considera ta, ki mensahe e asunto aki ta manda na nos partnernan den Reino y hasta institutonan (financiero) internacional. Ta obvio cu casonan asina ta haci daño na e reputacion di nos pais. Un cos ta sigur: E ta afecta nos credit rating como cu inversionistanan di exterior ta calcula un risico mas halto pa paisnan caminda tin corupcion den organonan di gubernamental. E no ta dificil pa comprende cu esaki ta trece efectonan negativo pa nos crecemento economico, relacionnan externo y den Reino.

Den Reino nos a haya atencion caba pa e casonan di corupcion cu nos a conoce na Aruba. E noticia recien cu Ministerio Publico ta sospecha un otro (ex-)minister di corupcion, a causa consternacion cerca nos partnernan na Hulanda, y kisas hasta demas Reino tambe. Secretario di Estado di Relacionnan di Reino, sr. Zsolt Szabó recientemente a hasta bay asina leu, pa sin consulta prome cu Aruba, anuncia cu e kier pa Tranparency International haci un estudio con serio e cos aki ta. Y cu su rason, pasobra no mester warda baca hoga pa dempel e pos. Y na Aruba mes? Kico nos ta pensa? Segun nos politiconan local,  Hulanda kier mete den un asunto interno. Y tin cu ta hasta pensa cu ta Hulanda ta esun tras di tur e persecusion di mandatarionan aki. Pero mientrastanto, Gobernador no tin otro opcion cu pa huramenta e siguiente sospechoso di corupcion. 

Y kico ta e rol di e “cuarto poder” (prensa como media di comunicacion) den tur esaki, mirando cu prensa liber ta un pilar fundamental di democracia? Nos por constata un “white washing” pa motibonan politico y atakenan contra Ministerio Publico, contra Landsrecherche y contra nos huesnan. Y consenshi di pueblo ta wordo haci sordo, mudo y lam. Un reaccion asina di parti di cierto medionan di prensa local, ta atacha e propio integridad y independencia di nos prensa. Pa no cay den e mesun circulo vicioso aki, ata aki un intento y sugerencia di nos, pa purba haci un diferencia: Y pa esaki, nos ta pensa riba e dicho ‘Sopi pura, ta sali salo!. Nos ta pensa cu ta di suma importancia pa e lider di PPA keda dos siman (14 dia so, ora cu Parlamento sinta dia 7 di januari 2024) sin drenta Parlamento, y warda te dia 22 di januari 2025, unda cu despues e por wordo declara inocente di tur acusacion di corupcion, pa despues e huramenta como parlamentario. Sacrifica e 14 dia di salario ey, pa salvaguardia e integridad di e organo di mas halto di nos pais. Ta facil pa un otro miembro di e partido huramenta dia 8 di januari y tuma su retiro dia 22,pa haci loke ta corecto y manda un señal cla cu nos pais a madura y no ta valida e malo cu otronan a haci den pasado. E ta un intento. Palabra ta keda na e Parlamentario.