Comersio di Corsou ta teme pa efekto negativo di habri economia pa CARICOM

Comersio di Corsou ta teme pa efekto negativo di habri economia pa CARICOM

Posted on 7/16/2024, 9:13 AM AST | Updated on 7/16/2024, 9:14 AM AST

WILLEMSTAD - No ta tur sektor na Kòrsou ta mesun entusiasmá ku e echo ku Kòrsou a bira miembro asosiá di Komunidat Karibense, CARICOM (“Caribbean Community”). Sierto sektor komersial i industrial na Kòrsou ta teme pa otro sla pa doñonan di negoshi loke ta un menasa alabes pa kuponan di trabou.

Nan a spera ku Kòrsou lo a atendé ku algun aspekto lokal promé ku a disidí di habri merkado. Esaki pa fortifiká kompanianan lokal i krea un “level playing field” pa nan tambe por hasi negoshi.

4 di yüni e hefenan di Gobièrnu di paisnan den CARICOM a aprobá e aplikashon di Gobièrnu di Kòrsou pa bira miembro asosiá di CARICOM. Esaki a tuma lugá despues ku e ekipo di Kòrsou i e sekretariado di CARICOM a terminá e negosiashonnan riba e tratado di atmishon pa Kòrsou. Na e momentunan aki CARICOM ta konsistí di 20 pais, di kual 15 ta miembro i 5 ta miembro asosiá.

Kòrsou lo bira pues e di 6 miembro asosiá di CARICOM. Komo miembro asosiá di CARICOM Kòrsou lo partisipá den e desaroyo di e komunidat Karibense i lo tin diferente benefisio den forma di kolaborashon i integrashon regional riba diferente terenonan kaminda tin interes komun, gobièrnu a informá resientemente.

“Esakinan ta enserá aktividatnan ekonómiko, seguridat regional, proyektonan riba tereno di medio ambiente i desaroyo sosial-kultural. Tur esaki kombiná ku nos posishon den Reino Hulandes, relashon ku Union Europeo i Merka ku ta pone Kòrsou den un posishon úniko pa sigui fortalesé su posishon stratégiko den region di Karibe.”

Un di e puntonan di salida básiko pa forma parti di CARICOM ta ku ta haña produkto ku preis mas abou na Kòrsou pasobra asta komo miembronan (asosiá) tin ku habri merkado pa otro pa importashon i eksportashon kontra 0% di impuesto/derecho di importashon.

Den un kòmbersashon ku EXTRA a hiba ku algun representante di sektor komersial na Kòrsou, nan a ekspresá nan preokupashon pa e desishon di bira miembro asosiá di CARICOM. Nan ta mustra riba un situashon difísil kaba pa komersiantenan lokal ku lo bira mas difísil ainda ora habri merkado pa paisnan den region.

Nan ta mustra ku e areglo di 0 porshento na impuesto na importashon i eksportashon entre paisnan miembro di CARICOM den práktika ta funshoná otro. Mayoria pais tin lokual ta yama (“non tariff barriers”) ku ta un sèt di restrikshon, prohibishon, kondishon i rekerimentunan spesífiko di merkado ku ta hasi importashon i eksportashon di produkto difísil.

Miéntras ku nan Kòrsou tin mashá di e tipo di reglanan aki, na otro paisnan miembro di CARICOM si tin nan. Mas importante ainda na otro paisnan ta apliká i kontrolá riba e rekerimentunan aki, miéntras ku na Kòrsou práktikamente no tin kontròl.

Un ehèmpel di “non tariff barriers” ku tin na Kòrsou ta eksigensia ku spesifikashon di ingrediente riba emboltura di tur produkto mester ta na un idioma ku ta komprendibel pa nos, esta Papiamentu, Hulandes, Ingles òf Spañó. “Kuantu produkto bo no ta mira den tokonan na Kòrsou ku tin un idioma riba emboltura ku nos no ta komprondé”, tabata un di e reklamonan.

Pa loke ta posibilidat pa Kòrsou eksportá pa otro paisnan den CARICOM ta mustra na promé lugá ku no tin liñanan di transporte entre Kòrsou i e paisnan aki. Tambe ta mustra ku por ehèmpel un pais manera Barbados tin komo eksigensia ku un kompania di afó mester habri un negoshi na Barbados kaminda 51% di e negoshi ta den man di un partner lokal, sino no ta posibel pa hasi negoshi riba e pais.

Tambe tin otro eksigensianan, manera sertifikashon di kalidat di produkto ku mester buska i hopi diferente otro asuntu mas. “Na Kòrsou e situashon ta kontrali. Tur hende por bin Kòrsou, habri un negoshi, importá i bende loke nan ke.”

Komo ehèmpel ta menshoná e produkto kontra doló di wesu ku resientemente tabatin konmoshon riba dje. “Ta 1 di e produktonan aki a saka for di riba merkado, pero ta diferente di e tipo di produktonan aki ta importá for di eksterior.”

E komersiantenan ta mustra ku e pensamentu na Ministerio di Desaroyo Ekonómiko ta ku mester habri merkado mas tantu posibel sin tene kuenta kon komersiantenan lokal ta sobrebibí. Prinsipalmente e industrianan lokal lo hañ’é mas difísil ainda mirando ku ya kaba ta kompetí kontra negoshinan internashonal grandi ku por eksportá pa Kòrsou kontra tarifanan di importashon abou plùs tin e kapasidat pa dùmp produkto na preis barata riba merkado.

Tambe ta sintá ku e importashon paralelo kaminda toko i supermerkadonan ta importá tur tipo di produkto sin tin nodi di tene nan mes na eksigensianan ku agensianan si tin ku tene nan mes na dje. “Un agensia di por ehèmpel un marka di awa den bòter mester kumpli ku eksigensianan di e fábrika, pero un toko bou di e areglo di importashon paralelo ta kumpra un kònteiner den e mesun marka di awa aki i pone e kònteiner para dilanti su toko den solo kayente sin ku el a invertí den e infrastruktura ku e fábrika ta eksigí.”

Otro problema ku ta mustra riba dje ta e inefisiensia den haf di Kòrsou. Ta dura tin biaha 2 luna pa saka un kònteiner for di haf i esaki tin gastu èkstra mará na dje pa e komersiante lokal, miéntras ku otro hafnan den Karibe un barku ta yega mainta i pa atardi ya kaba el a baha tur kònteiner i sali for di e porta atrobe.

Pues, komersiantenan lokal ku ta bisa ku ya kaba nan ta operá riba un merkado lokal kaminda no tin un “level playing field”, ta teme pa sigui habri merkado di Kòrsou pa miembronan di CARICOM. Nan ta haña ku mester a atendé ku e aspektonan di efisiensia den haf, “non tariff barriers” i algun otro asuntu mas promé ku a disidí di habri merkado pa CARICOM. NOTA: Texto ta scirbi den Papiamento fonetico di Corsou.