Ipko ku intento serio pa yega na areglo di disputa den Reino

Ipko ku intento serio pa yega na areglo di disputa den Reino

Posted on 6/11/2024, 9:42 AM AST | Updated on 6/11/2024, 10:31 AM AST

WILLEMSTAD - Mientras cu inicialmente tabatin indicacion cu lo no a trata e asina yama areglo di disputa, of geschillenregeling esaki a cambia na caminda. Presidio di e konsulta entre parlamentonan den Reino, Ipko ta bai instalá un komishon di ekspertonan independiente, e asina yamá “Democratisch tekort Koninkrijk”. E komishon aki mester revisá i analisá tur dokumento i proposishon hasí den pasado riba areglo di disputa i défisit demokrátiko den Reino.

Meta ta pa no solamente hasi un un kompilashon di tur bentaha i desbentaha di e proposishonnan anterior, pero tambe presentá ku posibel proposishonnan nobo pa despues polítikonan tuma un desishon final. E komishon mester wak sierto artíkulonan spesífiko den e Statuto manera artíkulonan 3, 11, 26, 27, 38, 43 i 51.

Asina a disidí na final di e reunion di Ipko ku a tuma lugá di 7 pa 10 yüni na Den Haag, Hulanda. A duna presidio di Ipko e mandato pa organisá pa mas tardá den 2025 un reunion pa atendé únikamente ku e tópiko di défisit demokrátiko kaminda lo usa e rapòrt ku e komishon di ekspertonan bini kuné komo punto di salida.

Alabes a duna e presidio e mandato pa manda un karta pa Konseho di Minister di Reino ku e petishon pa mas lihé ku ta posibel duna klaridat riba organisashon di un Konferensia di Reino ku e posibilidat pa representantenan di e 4 parlamentonan tambe partisipá na esaki. E konferensia di reino ta hustamente pa papia riba futuro relashonnan den Reino i bou di esaki ta kai e diskushonnan riba e défisit demokrátiko.

Durante di e reunion tripartit entre Kòrsou, Aruba i St. Maarten ku a tuma lugá siman pasá promé ku e Ipko a inisiá, a disidí kaba ku den algun siman di tempu e tres paisnan den Karibe ta bai hasi un proposishon pa un lei di Reino a base di artíkulo 12a di Statuto pa trata disputanan ku tin den Reino. Presidente di parlamento di St. Maarten Sarah Wescot-Williams durante e konferensia di prensa na final di Ipko a bisa ku lo no bini un revishon kompletu di Statuto di Reino, pero a base di revishon di artíkulonan spesífiko por trese kambio i redusí e défisit demokrátiko ku tin.

Lider di delegashon di Hulanda, Paul Rosenmöller, a mustra ku na desèmber lo papia riba 70 aña Statuto di Reino. E statuto segun Rosenmöller no ta optimal i ta kontené e omishonnan riba aspektonan di défisit demokrátiko, kontròl di parlamentonan ora ta papia di tópikonan ku ta tin di aber ku Reino den su totalidat i kontròl riba gobièrnu di Reino. “Esaki ta un buraku ku mester tapa”, el a bisa.

A base moshon Van Laar di 2015 i ku Kòrsou, Aruba i St. Maarten a bai di akuerdo kuné a yega na e palabrashon den Ipko ku e areglo di disputa mester konta ku tres kriterio, esta: mester trata di un disputa hurídiko, un órgano Independiente mester husga e disputa (por ehèmpel Raad van State)  i desishon final di e órgano aki ta mester ta definitivo (“bindend”).

Na 2021 sekretario di estado Raymond Knops a manda sinembargo un otro proposishon pa un areglo di disputa pa Eerste i Tweede Kamer Hulandes. E proposishon tabata enserá ku na momentu di un disputa hurídiko (despues di un konseho di Raad van State di Hulanda) ta Konseho di Minister di Reino mes ta keda outorisá pa disidí riba derechinan outónomo di paisnan den Karibe.

Despues di un promé tratamentu di e proposishon aki den Tweede Kamer gobièrnu Hulandes a disidí di hala e proposishon bèk aden. NOTA: Texto ta scirbi den Papiamento fonetico di Corsou.