WILLEMSTAD - Ku tratamentu di presupuesto 2024 plania pa tuma lugá den siman di 22 yanüari e reunion di Komishon Sentral ku huristanan riba e proposishon di lei pa un kódigo di prosedimentu penal nobo yamá pa 24 yanüari ku tur probabilidat lo no sigui.
Ta trata di un asina yamá “technische briefing” kaminda e huristanan ta duna nan opinion riba e proposishon di lei. E reunion aki originalmente tabata plania pa tuma lugá 24 sèptèmber 2023.
A base di e desaroyonan aki por asumí pues ku e kambio di e kódigo di prosedimentu penal por lo pronto lo no tuma lugá, en todo kaso pa mas tempran febrüari 2024. Segun hurista Eldon Sulvaran no tin muchu purá pa introdusí e kódigo nobo i ku mester tuma tempu pa diskutí profundo riba e kambionan proponé.
Minister di Hustisia, Shalten Hato den un karta pa parlamento na novèmber 2023 a urgi parlamento sinembargo pa trata e lei pa kaba. El a mustra ku na Aruba e Kódigo di Prosedimentu Penal ta drenta na vigor 1 yanüari 2024. Den kaso ku Kòrsou no pasa e mesun kambionan ta tòrnu na e harmonisashon di leinan entre e diferente paisnan.
E asosiashonnan Curaçao International Financial Association (CIFA), Curaçao Banking Association (CBA), International Banking Association (IBA), International Financial Group (IFG), Kamer van Koophandel van Curaçao (KvK) i Vereniging Bedrijfsleven Curaçao (VBC) den un otro karta pa presidente di parlamento ta suprayá e yamada di minister Hato pa parlamento trata e kambio di lei mas lihé ku ta posibel. “Sino esaki por tin konsekuensia negativo riba práktika hudisial na Kòrsou”, nan ta bisa.
Tambe e asosiashonnan ta mustra ku na desèmber awor Caribbean Financial Action Task Force (CFATF) ta inisiá ku su evaluashon di Kòrsou den kuadro di kumplimentu ku regla pa kombatí di labamentu di plaka i finansiamentu di terorismo. Parti di e evaluashon aki ta enserá ku lo investigá si e struktura legal institushonal di Kòrsou ta duna e resultadonan deseá.
Mas serka e fecha di e evaluashon yega, mas urgente ta bira pa introdusí e Kódigo di Prosedimentu Penal nobo. “Si no hasi esaki e chèns ta grandi ku lo duna Kòrsou un evaluashon negativo i ku lo pone Kòrsou riba un lista gris di Financial Action Task Force (FATF) ku e organisashon ta publiká rònt mundu”, e asosiashonnan ta bisa den nan karta.
Si Kòrsou resultá riba e lista gris aki, e lo tin impakto grandi riba sektor finansiero, komersiantenan, sektor turístiko i individuonan ku ta hasi uso di un karchi di krédito. Esaki pasobra institutonan finansiero internashonal lo ta kouteloso pa atendé ku transakshonnan finansiero for di Kòrsou.
Segun e asosiashonnan unabes ku Kòrsou subi riba e lista gris e ta tuma un periodo largu promé ku por baha Kòrsou for di e lista atrobe. Mester pasa den prosesonan intensivo di evaluashon i kontròl promé ku ta baha Kòrsou for di riba e lista.
Korte Komun tambe a urgi Kòrsou pa kambia kódigo di prosedimentu penal pa kaba. Durante e seremonia di instalashon di hues Gerben Drenth na korte di promé instansia di St. Maarten na sèptèmber último, presidente di Korte Komun, Mauritsz de Kort a bisa ku si Kòrsou i St. Maarten no kambia e lei di kódigo di prosedimentu penal esaki por tin konsekuensianan pa e prosedernan den korte.
Segun e presidente di korte den kaso ku no pasa e kambio di lei ta korte penal mester mester sòru di duna e garantianan relashoná ku investigashonnan di parti di Ministerio Públiko. Esaki na su turno por tin konsekuensia pa legitimidat di investigashonnan kriminal i si korte ta konsiderá un kaso atmisibel. Segun De Kort e kambionan den lei tin komo meta pa duna huesnan un mihó kuadro di referensia ora ta husga riba podernan di Ministerio Públiko loke ta enserá mihó protekshon legal pa sospechosonan pero tambe ta duna mas derecho na víktimanan.
E kódigo di prosedimentu penal nobo ta duna siudadanonan mas derecho i protekshon den investigashonnan penal ku Ministerio Públiko ta inisiá. Esaki ta inkluso e víktimanan di aktonan kriminal.
Aworakí un víktima por pidi daño i perhuisio den un kaso penal te na un máksimo di 50 mil florin. Si aprobá e kambionan proponé den e lei esaki lo bira un montante mas haltu. Tambe e víktima tin derecho di haña un traduktor i hiba palabra durante un kaso penal. E proposishon pa kambio di e kódigo di prosedimentu penal ta trese kambio tambe den e periodonan di e diferente fasenan di aresto preventivo i ki ora por hasi uso di un eksperto den un kaso penal. NOTA: Texto ta scirbi den Papiamento fonetico di Corsou