ORANJESTAD - Plataforma di Salud a scoge pa dedica un siman completo na e factor di riesgo aki cu ta wordo considera e “Silent Killer”. Minister di salud dr. Alex Schwengle ta uni na esaki y ta subraya e esfuersonan di e plataforma aki pa motiva nos comunidad pa ta mas consciente, pa tuma pasonan preventivo y haci tur lo posibel pa preveni e ocurencia di e enfermedad aki. Schwengle ta encurasha tambe tur persona cu ya a yega di sinti e efectonan di presion halto un tempo of ta biba cu e condicion aki, pa contribui na nan mesun salud, pa percura pa nan tuma decisionnan corecto cu ta resulta den miho control di nan presion y un miho condicion di salud.
CANTIDAD ALARMANTE
E cantidad di persona cu presion halto ta alarmante. Un di e factornan cu Minister Schwengle ta pidi atencion p’e ta e conocemento propio di e pashent, pues pa e persona conoce su “numbernan”, esta e interpretacion di e “numbernan” cu ta wordo midi ora un profesional medico tuma su presion. Ta importante pa no solamente un persona cu ya tin presion halto sa su “numbernan”, pero pa tur persona ta consciente cu mester midi presion a base regular
PRESION DI SANGER
Presion di sanger ta e forsa cu e sanger ta pusha contra e murayanan di e adernan ora cu e curazon ta pomp. E ta wordo duna den dos midi. Uno ta e presion ora cu e curazon ta pomp sanger den e curpa. Esaki ta wordo yama presion sistolico. Presion diastolico ta e otro number, cu ta refleha e presion ora e curazon ta yena bek cu sanger prome cu e siguiente presion sistolico. Si un di e dos presionnan subi y keda halto pa un periodo largo, e por haci daño na e curpa den e diferente organonan, manera entre otro e curazon, celebro y riñon.
WHO
Segun acuerdonan mundial di WHO/PAHO (Organisacion Mundial di Salud/Organisacion Panamericano di Salud) presion halto ta ora cu presion sistolico, esta e “bovendruk” ta riba 140 y presion diastolico, pues e “onderdruk” ta riba 90.
ARUBA
“Na Aruba uno di cada dos hende homber entre 25 pa 64 aña tin presion halto y entre muhernan di e mesun edad, e ta uno pa cada tres persona. E cifranan aki ta di gran preocupacion pa mi ya cu esaki ta e añanan productivo di un persona,” Minister dr. Alex Schwengle ta comenta.
EDAD MAS ACTIVO
E ta añadi cu “durante di e edadnan aki e persona ta mas activo na cas, cu famia y na trabao. Ta e añanan di mas importante pa prepara pa ora cu baha cu pensioen y si entre e edadnan aki caba e salud faya, ora cu yega na edad pa cobra pensioen probablemente ya tin manifestacion di malesanan di curazon y di circulacion.”
“Locual ta mas importante ta cu presion halto ta influencia grandemente nos cifranan di mortalidad,” e mandatario ta subraya. Mortalidad causa pa malesanan di curazon y ader ta di 33%; esaki ta e causa “number un” di fayecimento na Aruba.
DAÑO
Door cu presion halto no ta duna señal of sintoma un persona por tin presion halto pa añanan largo sin cu e sa. Durante di e periodo aki, e presion halto por causa daño na curazon, ader, wowo, riñon y otro parti di e curpa.
“Esaki ta motibo pa cual ta hopi importante pa midi presion, aunke bo no ta sinti nada y conoce bo numbernan,” Minister Schwengle ta urgi.
MIDI PRESION
E minister ta conseha tur persona pa midi nan presion, mantene un estilo di bida saludabel y mantene un bon presion cu mester ta bou di 140/90 y preferiblemente na 120/80. “Si bo presion ta halto, haci e cambionan necesario pa asina baha e presion y evita daño na bo organonan. Baha man na salo y producto cu ta contene salo manera condimento, saus y cuminda procesa. Haci actividad fisico cinco biaha pa siman y por lo menos 30 minuut cada biaha y si por tur dia 30 minuut,” e ta conseha.
PESO
“Mantene un peso di curpa saludabel (BMI < 25). Canalisa stress na un forma positivo, relaha, drumi trempan. Hopi importante ta pa bishita bo docter di cas cu cierto regularidad pa e controla y guia bo tratamento pa mantene e presion bou di control,” Minister dr. Alex Schwengle a conclui bisando.