ORANJESTAD - Departamento di Ensen?ansa Aruba (DEA) a informa cu diahuebs awor, dia 3 di november, lo tin e siguiente encuentro pa trata e topico di idioma den ensen?ansa. E encuentro aki lo tuma luga 7 or di anochi na Centro Pastoral na Santa Cruz. Esaki lo ta e ultimo anochi di consulta pa comunidad, pues no perde e chens aki.
Na luna di october Departamento di Ensen?ansa a tene 2 anochi di consulta pa comunidad. Durante e anochinan aki na Oranjestad y San Nicolas, esnan presente a ricibi informacion tocante e proyecto Maneho Integral di Idioma den Ensen?ansa. E meta di un maneho integral ta pa yega na un lin?a cora cu ta core di kleuter te universidad pa loke ta trata idioma. E maneho aki lo mester tene cuenta tambe cu Aruba ta un isla multilingual, caminda e idiomanan Papiamento, Hulandes, Ingles y Span?o ta hunga un rol importante. Pero cua rol cada idioma lo mester haya den ensen?ansa? Den cua idioma(nan) e muchanan lo mester haya les? Cua idioma(nan) ta importante pa ora nan bay traha? Cua ta importante pa por sigui studia? Y cua ta e idiomanan cu nan lo mester haya na scol como vak? Esakinan ta algun pregunta cu lo bin dilanti e anochi aki.
E PROYECTO
Na maart 2022 Departamento di Ensen?ansa Aruba (DEA) a lansa e proyecto Maneho Integral di Idioma oficialmente. Esaki tabata riba peticion di Minister di Ensen?ansa y Deporte, Sr. Endy Croes. Minister Croes su deseo ta pa scucha mas tanto hende cu ta posibel tocante e topico maneho di idioma den ensen?ansa (onderwijstaalbeleid). Pa medio di diferente ronda di consulta, e grupo di coordinacion encarga cu e proyecto, ta reuni cu diferente stakeholder. Na mei 2022 a cuminsa cu diferente stakeholder pafo di ensen?ansa y despues cu stakeholdernan den ensen?ansa mes. Awor DEA ta brinda e oportunidad pa henter pueblo di Aruba tambe bin duna su opinion tocante idioma den ensen?ansa. Esaki ta un topico cu actualmente tin hopi atencion di parti di gobierno di Aruba y tambe di parti di Hulanda.
Desde siglo 20 tin hopi rapport y investigacion skirbi tocante e problema di idioma den ensen?ansa na Aruba. Den transcurso di tempo Departamento di Ensen?ansa (DEA) a skirbi diferente nota di maneho (adviesnota’s) pa analisa e situacion y bin cu innovacion. Asina a introduci e Proyecto Scol Multilingual, cu tabata un proyecto piloto pa cuminsa traha cu un otro modelo di idioma. Despues di e fase piloto, e innovacion aki ta conoci como SAM, esta Scol Arubano Multilingual.
Maneho di idioma no ta trata solamente idioma di instruccion, sino tambe e idiomanan cu ta ofrece como vak (materia) na scol. Den pasado gobierno a tene consulta cu diferente stakeholder tocante e idiomanan cu nan ta haya importante pa Aruba (Nos Aruba 2025, Nationaal Onderwijsplan - NOP y Plan Educacion Nacional 2030 - PEN 2030).
Na januari 2022, minister Endy Croes a presenta su nota di maneho Ensen?ansa den Transicion, cu ta enfoca riba e Plan di Educacion Nacional (PEN 2030), SDG 4 (ensen?ansa di calidad) di Nacionnan Uni y riba e rapport “Tussenrapport Doorlichting van het Arubaanse Onderwijsbestel” di Hulanda.
HULANDA
Maneho di idioma den ensen?ansa a wordo trata tambe den “vierlandenoverleg”. Esaki ta un reunion cu ta tuma luga tur an?a entre e ministernan di Ensen?ansa di e paisnan den Reino Hulandes. Banda di esaki, den cuadro di “Landspakket”, un comision di Hulanda a skirbi un rapport tocante maneho di idioma. Den e rapport aki, cu yama “Tussenrapport Doorlichting van het Arubaanse Onderwijsbestel”, e comision di doorlichting a duna como recomendacion pa Aruba yega na un escogencia cla y consecuente pa cu nos maneho di idioma den ensen?ansa.
KICO TA MANEHO INTEGRAL DI IDIOMA?
Maneho di idioma den ensen?ansa ta trata e idiomanan cu ta uza of duna na scol. Esaki ta trata idioma como vak y tambe idioma di instruccion (instructietaal). Kico nos kier como pais? Cua ta e idiomanan importante pa nos logra loke nos kier? Tin un maneho pa e diferente nivelnan di ensen?ansa. Sinembargo, e comision di doorlichting a constata cu no tin un lin?a cla den e sistema di ensen?ansa den su totalidad. E meta di un maneho integral ta pa yega na un lin?a cora cu ta core di kleuter te universidad. Esaki lo mester percura pa e alumnonan por sigui desaroya nan mes riba nivel personal y prepara nan como miembro di comunidad. E maneho mester prepara nan tambe pa por sigui scol na un siguiente nivel of pa cuminsa traha.
KICO TA UN CONSULTA NACIONAL?
Durante un consulta nacional, tur hende na Aruba por duna su opinion, den e caso aki tocante idioma den ensen?ansa. Tur hende ta haya chens di bisa loke nan ta pensa of bin cu idea. Esaki ta importante, pasobra unabes cu tuma un decision definitivo riba e maneho, esaki lo wordo traduci den ley y tur scol tin cu bay cumpli cu ne.
REGISTRA
Por registra pa e ronda di consulta pa comunidad via nos website www.ea.aw.
MAS INFORMACION
Pa mas informacion por acudi na e website www.ea.aw. Aki por haya informacion tocante PSML y SAM y por haya diferente publicacion, documento y rapport tocante idioma den ensen?ansa.
Tambe por haya e documentonan menciona manera “Nos Aruba 2025”, “Nationaal Onderwijsplan” (NOP), “Plan Educacion Nacional 2030” (PEN 2030) y e “Tussenrapport Doorlichting van het Arubaanse Onderwijsbestel”.
Sigui Departamento di Ensen?ansa Aruba riba Facebook y/of Instagram @EducationAruba pa keda na altura di tur informacion.