ORANJESTAD – E ‘olifante’ grandi ta drumi awor riba su lomba na Aruba. Cu olifante, ex minister di Finanza di Aruba Angel Bermudez ta referi economia di Aruba. Den un combersacion cu noticiacla.com a tene cu e ex -mandatario di Aruba (Minister den gabinete AVP entre1987- 1989, y despues 2014 – 2017) ,el a comparti su pensamento riba e tema di COVID-19, pero mas enfoca riba e aspecto economico, riba peticion di e portal aki. Pa Bermudez, cu awe ta hefe di Zorg Verzekerings Kantoor (ZVK) estableci na Bonaire, e parti medico esta e virus mes, lo pasa. E aspecto economico ta esun mas importante awor pa resolve y discuti. Tene na cuenta cu e conversacion cu e portal aki tabatin cu Bermudez, tabata na april, prome cu gobierno di Aruba a implementa e plan di recuperacion actual (FASE y otro aspectonan).
KICO E KIER MIRA
Segun Bermudez, e loke e kier mira awor (y tabata pensa e tempo ey cu esey no tabata sosode suficiente) ta con ta pone e ‘olifante’ bek riba su pianan. Den cuanto fase bo ta hacie, unda bo ta hacie. “Tanten cu e olifante ta drumi riba su lomba, e ta devastador”, Bermudez a sigui bisa. E likides di un pais ta e oxigeno di su economia y si bo no tin likidez, bo ta muri mescos cu esnan cu no ta sobrevivi e coronavirus. E pregunta tambe cu Bermudez ta puntra, ta con largo por keda usa e divisa pa cumpra cos afor, sin cu devisa nobo ta drenta. Cu esey bisa, e ta spera cu e pandemia no dura mas cu dos pa tres luna.
MANEHO DI SUBSIDIO
Importante segun e ex mandatario, ta con tin cu inverti e subsidio cu Hulanda a cuminsa duna y aloca. E prome funcion di un gobierno, ta pa esnan vulnerable, (e bieunan, esnan menos capacita y cu menos recurso) haya algo prome. Algo cu gobierno a cuminsa haci tambe mientrastanto. Mientrastanto, discuti cu comercio, sector priva, con nan lo atende cu esaki. Esaki pasobra ta e olifante ta trece e entrada pa gobierno aden. Bo tin cu pone e ‘ownership’ di problema caminda nan por wordo soluciona, segun e ex mandatario. “Economia ta sector priva. Duna ATIA y tur otro (gremio) un chens pa presenta nan plan pa nan sub-sector, y con nan ta bay hacie, y a base di esey por calcula cuanto mester. Y cu esey mi ta subi mercado pa mi fia” Bermudez a sigui bisa, papiando di con e gobierno lo por y mester actua.
EXPERIENCIA CU HULANDA
E ex mandatario den su periodo di minister mester a negosha cu gobernantenan Hulandes hopi biaha y conoce nan bon. “Mi experencia cu Hulanda ta cu semper si bo tin un bon plan, of si bo tin un plan mes cu bo por pone riba mesa y discuti, nan ta scucha y ta willing pa yudabo” Bermudez a sigui bisa. Pero bo no por invita hende pa un fiesta y bo ta bise, mi kier un regalo di minimo 500 florin, pasobra e (persona) no ta bin, segun e ex mandatario. Aruba a negosha cu Hulanda prome, sin cu tabatin un plan, y cu e resultado conoci. Aruba a haya un suma menos cu Corsou, y a haya te 1 di mei ultimo pa a presenta un plan concrecto. E plan a keda presenta, y awor ta keda na Hulanda cu tin cu dicidi riba 15 di mei, si Aruba ta haya e aprobacion y con exactamente esaki lo wordo duna y cu cua condicion.
SURVIVAL MODE
Otro cos cu Bermudez ta mustra cu tin cu sosode, ta cu tur hende tin cu uni, y esey ta bay pa partidonan politico tambe. “Legumai pensamento politico, legumai tur e coi kens nan” Bermudez ta bisa. E ta referi entre otro na Hulanda con (estado den survival mode manera Aruba), algun tempo atras ora cu (awor ex) minister Bruins a retira, cu Hulanda a dicidi pa nombra un contrincante politico (di oposicion) y dun’e e oportunidad pa amplia e base politico pa haya tur partido importante pa yuda carga (e plan).”Bo tin cu bay tuma decisionan impopular. Ora cu e cos aki pasa, bo no ta bay bek na antes. Normal no ta bin bek. Nos ta bay den un era nobo, caminda cu bo economia y e sistema di bo servicio lo ta distinto di loke bo a conoce ultimo 30 añanan. Bo mester ta conciente di esey” Bermudez a sigui splica. Legumai pensa den forma di partido. Tur hende cu kier yuda, mester bin acerca. Mester ta habierto pa tur hende y uza tur e experiencia cu tin, pa lanta e ‘olifante’ ey.
TINTE POLITICO Y NO OBHETIVO
E hecho ta keda, cu lesando e articulo aki, lo por bisa cu ta logico cu Bermudez ta papia asina, pasobra e tabata cu e partido opositor na mando y cu awor lo nan kier drenta gobierno bek. Pa Bermudez sinembargo, esey no ta un factor. E ta estableci na Bonaire y no tin ningun interes politico. De hecho, semper Bermudez a actua (goberna) di un forma mas bien comercial, cual hopi a considera e tempo ey un actitud poco arogante. Pero, Bermudez tabata bisa e cosnan manera e tabata. Esaki tambe a pone cu por lo menos dos di su ideanan di tempo cu e tabata minister pa partido AVP (introduccion di ABB y e revision pa pago di number di auto (via gasoline) no a haya aprobacion di e gobierno cu e tabata forma parti di dje, pasobra e tabata mucho ‘controversial’. Cu e pensamento igual di no ta importa e ‘preocupacion’ of eventual ‘labeling politico partidista’, Bermudez a ‘schrug e pensamento off’ awor tambe. Su interes, segun e mes ta bisa, ta uno pa yuda e isla economicamente, y cu ta nifica cu politicamente tur mester uni.
SACUDI PALO
Tin cu sacudi e palo pa e takinan bieu cay afo pa mayan bo ta mas fuerte pa bo bay den e era nobo di e economia nobo. “Tur hende ta pensando asina. Bo tin cu anticipa. Sigur cu e medidanan impopular bo tin cu haya un union cu tur hende ta bisa cu ‘mi ta eens cubo pasobra nos ta bay den un perspectiva nobo’, Bermudez a sigui bisa.
DIFERENCIA CU 1985
E diferencia grandi di e crisis aki compara cu 1985 ora cu LAGO a cera, -segun Bermudez -, ta cu e tempo ey a tuma yen di medida, pero tabatin perspectiva. Aruba a caba haya su Status Aparte, unda cu turismo tabata un alternativa, basa riba e mercadonan di Hulanda y Merca. Awe, den e survival mode cu nos ta, no tin perspectiva. E mercado mas importante ta Merca y Hulanda, cu ta un problema den nan mes, no por ofrece nos un perspectiva. “E ora ey bon tin cu puntra bo mes, con nos ta bay survive e crisis aki. Anto e or abo tin cu bisa, shonnan ban sinta hunto y ban purba yega na un consenso con ta bay lanta e olifante bek riba pia” Bermudez a finalisa bisando.