ORANJESTAD – “Nos mester tin un debate rational y inteligente riba nivel nacional (riba) kico pa haci cu e grupo creciendo di ciudadannan indocumentado y di segunda clase”. Esaki tabata e mensahe di presidente di Aruba Trade and Industry Association (ATIA) Jeannot de Cuba durante nan evento commercial annual diabierna ultimo. Cu e tema aki, el a tribi asina di toca un topico controversial pa trece dilanti loke nos ta suppose di papia cu otro y haci escogencia. Loke ta haci'e interesante ta cu el a toca e tema den presencia di nos gobernantenan presente (entre nan premier Wever y minister Maduro) y Gobernador Alfonso Boekhoudt. E tema tabata, con pa atende cu e problema di ilegalidad riba nos isla.
PROBLEMA
De Cuba a purba describe e situacion laboral di e ultimo 25 aña na Aruba, unda cu particularmente stranheronan di paisnan manera Colombia, Venezuela y Peru a forma parti di dje, y a yuda nos construi e.o. e industria turistico. Mayoria di e imigrantenan aki a logra obtene nacionalidad Hulandes y a bira parti di nos sociedad segun de Cuba. E ta admiti cu imigracion ta un topico compleho. Segun e presidente di ATIA, e hecho cu imigracion no semper ta tuma lugar legalmente, ta haci’e un topico cayente den pueblo, y opinion no nuansa riba e tema ta hacie dificil pa tene un debate racional y inteligente riba nivel nacional. A describe e situacion comun pa un stranhero indocumenta riba e isla, su consecuencia y e problemanan. Entre nan, e vulnerabilidad di ta indocumenta, no sigura y no ta goza di e proteccion legal. Tambe e situacion ta bira uno socialmente problematico. Esnan cu ta traha den un forma ilegal, ta crea un base competitivo inhusto, particularmente den e sector di construccion entre otro. Y segun de Cuba, ta aki ta unda cu cu tin cu tuma un decision con pa atende cu nan. Bira ciego pa e problema, no ta resolve nada y ta haci e situacion solamente pio. Persigui nan (miles di nan) ta bira algo casi imposibel y improbable debi na e restriccion legal cu tin. Pordona nan, ta un opcion manera varios paisnan grandi a haci, unda hasta Aruba a implementa un politica di pordon pa cierto imigrantenan indocumenta, manera e programa Dreamers. Segun de Cuba, cu e por corda, e politica aki no a genera un protesta publico. Y no tin ningun maneho similar activo aworaki segun de Cuba. E ta sigui pa nota e bentaha y desbentaha cu pordon limita ta crea. Entre esun mas popular, e ta genera un base grandi di impuesto cu awor gobierno por cuminsa colecta y fondo di pension cu mas primas, asumiendo claro, cu imigrantenan lo no solamente colecta sueldo minimo. Un otro punto positivo segun de Cuba ta cu nan lo por desaroya nan talentonan te na nan maximo potencial y lo fortitica asina nos sociedad pluralistico. Como ATIA, segun de Cuba, nan lo por yega mas cerca na e nivel di igualdad laboral cu tanto ta boga pe.
PRECAUCION
Sinembargo, segun de Cuba ta sigui bisa, mester tene precaucion. Tin desventaha tambe riba e tema, manera sanciona comportacion ilegal. Tambe tin e asunto unda cu stranhero ta gusta exporta nan entradanan pa asina cria nan famia den exterior. Y mas pio, unabez cu e noticia di maneho mas suave pa stranhero yega orea di otronan, (pardon), porta por habri pa otro imigrantenan indocumenta scohe Aruba como nan destinacion preferi.
DISCUSION
Cualkier discussion segun de Cuba, of decision pa bin cu un tipo do perdon, den cualkier forma, ta rekeri medida auxiliary. “E alcanse exacto di e problema mester wordo define, y e grupo elegible di imigrante mester wordo identifica. Leynan lo mester por wordo adapta y e ‘Arubianonan nobo’ lo mester wordo educa y entrena y adopta den nos forza laboral” de Cuba a sigui bisa. “Manera mi a bisa, imigracion ta un topico compleho y no tin un solucion lihe” de Cuba a bisa. Y como tal, el a laga esnan presente cu e pensamento pa hiba cas cu nan, con pa solucion y atende e problema aki.