ORANJESTAD – Cualkier instancia manera emisora, canal di television of otro lugar comercial local cu kier toca y of presenta un produccion musical, tin cu bay paga pa esaki awor. Internacionalmente esaki yama ‘royalties’ cu ta un suma cu ta paga e autor/artista pa a uza su material. Localmente esaki nunca a tuma lugar pero awor esaki ta bay cambia, y ta papia den cuestion di 2 luna cu lo introduci esaki. Abogado David Kock cu ta encarga cu e proceso legal aki ta mustra cu ‘tur hende tabata sa cu un dia esaki lo a sosode na Aruba tambe’. Pues cu toca un cantica di un artista local of internacional, no por mas, sin cu paga pe.
ROYALTIES
Segun Kock, atende un asunto di ‘royalties’ por keda regla den varios forma, esta pa medio di un ley cu parlamento ta pasa, manera cu paisnan Europeo a haci, of pa medio di un iniciativa priva/particular cu ta basa nan mes riba derecho di autor. Esey si ta legalmente regula. E instancianan aki ta haci e trabou den nomber di e musico, actuando como nan representante. Na Aruba, segun Kock, esaki no ta legalmente regla cu un instancia por actua pa e artista. Den comunidadnan chikito manera Aruba, e no ta financieramente viable pa crea henter un instancia of infrastructura pa hacie. Pesey tambe den pasado e no a sosode.
COLABORACION
Awor e artistanan a busca un instancia internacional di derecho di autor cu ta SOCAN di Canada y DUCAPRO cu ta representa e islanan Hulandes den Caribe pa SOCAN, hunto cu hunto cu e parti legal di bufete di abogado Kock y sosten di AMAA (e asosacion di musiconan y artistanan di Aruba), e artistanan local tambe por forma parti di esaki, cu ta nifica cu tanto artistanan local como internacional ta cubri. “E block ey si por haci posibel cu e cumplimento di royalties por tuma lugar na Aruba”, Kock a bisa NoticiaCla.
GASTONAN
Pa e comunidad, no ta bay tin gasto, sino mas bien pa e uso comercial si. “Uso comercial di e musica no ta wordo compensa pa esun cu a produci. Te awor tabatin uso gratis pa esey, mientras cu tur hende ta compronde cu e artista tambe mester haya compensacion pe. Tur caminda di mundo nan ta hay’e, pero aki no” Kock a bisa. Esey ta bay cambia awor. Mester pensa den direccion di radio y television, pero tambe unda ta uza musica pa un actividad economico.
TEMPO
E idea ta pa introduci esaki den un tempo hopi cortico, unda cu por papia di introduci esaki ya caba na luna di april y mei por introduci esaki na Aruba. Esey ta nifica cu for di e tempo ey, cada cantante cu ta forma parti di e bloke aki, mester cuminsa haya compensacion pe. “Mester compronde cu esaki no ta bay ta solamente pa artistanan local y internacional tambe” Kock a bisa. Entre otro Kock ta haci mencion tambe di e artista grandi J Balvin, cu tambe ta forma parti di e bloke.
LEGAL
E instancia di Canada cu ta bay representa tur e artistanan, mester tin contracto cu e artista pa e ta valido. E ta aplica solamente pa e artistanan cu ta solicita e servicio aki. Awe ora cu un artista reclama un emisora cu su cantica ta wordo toca, nan ta stop di toca su cantica lamentablemente segun Kock. Pero ora actua den un bloke, no ta bay resta mucho cantica pa toca e ora.
KOCK
Kock a mustra cu su trabou den e caso aki ta pa brinda asistencia legal pa asegura cu ta bay tin cumplimento di e reglanan nobo aki. Por compronde cu un emisora of television cu no ta cumpliendo cu e pago di royalties por haya su mes sirbi legalmente. Sinembargo mester compronde cu e sistema lo bay ta mas practico, ta cu e emisora of television, lo mester bay paga a base di un licencia cu ta cubri un serie di artista representa. “E radio emisora tegen un betaling di un license, por toca tur e canticanan cu ta pertenece na e repertorio di e organisacion. A base di esey, ta wordo calcula bek pa cada play cu un artista haya” Kock a bisa. E ta algo computarisa. A base di esey e artista ta haya su respectivo compensacion.
PAKICO AWOR
Mientras cu e ta zona algo ‘nobo’ Kock ta mustra cu ta algo cu ta den tapara pa hopi tempo, y ta awor e ta bin na superficie. E no tabata algo facil, y mester a haci un preparacion largo pa por introduci e sistema aki.
BACKFIRE
Por tin un situacion cu por crea cu emisoranan por bay den un bloke y nenga e artistanan nan toca. Pesey a tuma tempo pa busca un instancia cu tin un portfolio cu practicamente tur cantica internacional. “E ora lo no resta mucho cantica pa toca”. Pa loke ta e tempo cu a pone pa e drenta na vigor, no kier men cu e emisoranan tin cu prepara algo special. “Cos ta wordo haci sin cooperacion di e emisoranan. No mester nan cooperacion pa cu esaki” Kock a bisa finalmente.